Türk hukukunda mal rejimleri
Türk Medeni Kanunu'nda dört mal rejimi düzenlenmiştir: Edinilmiş Mallara Katılma (yasal rejim — TMK m. 218 vd.), Mal Ayrılığı, Paylaşmalı Mal Ayrılığı ve Mal Ortaklığı. Eşler aksi yönde sözleşme yapmadıkça yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır. 1 Ocak 2002 öncesi evlenenler için eski TKM'deki mal ayrılığırejimi geçerlidir (geçici m. 10).
Edinilmiş mallar nelerdir? (TMK m. 219)
- Evlilik süresince çalışmanın karşılığı olan kazançlar (maaş, serbest meslek geliri, ticari kazanç)
- SGK ve özel sigortalardan ödenen tutarlar
- Çalışma gücünün kaybından doğan tazminatlar
- Kişisel malların gelirleri (kira, faiz)
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler
Kişisel mallar nelerdir? (TMK m. 220)
- Eşlerden birinin sadece kişisel kullanımına yarayan eşyalar
- Evlilik sırasında bir eşin kişisel mal olduğu kabul edilen mallar
- Manevi tazminat alacakları
- Karşılıksız kazanmalar (miras, bağış, piyango)
- Kişisel malların yerine geçen değerler
- Sözleşmeyle kişisel mal sayılan değerler
Tasfiye nasıl yapılır?
Boşanma, ölüm veya rejimin değiştirilmesi ile mal rejimi sona erdiğinde tasfiye yapılır. Aşamalar:
- Her eşin kişisel ve edinilmiş malları ayrılır
- Her eşin edinilmiş mallarından borçları düşülür → artık değer
- Artık değerin yarısı diğer eşin katılma alacağıdır (TMK m. 236)
- Karşılıklı katılma alacakları takas edilir; net tutar borçlu eş tarafından ödenir
Örnek hesaplama
Eş 1: 600.000 TL edinilmiş mal, 200.000 TL kişisel mal.
Eş 2: 200.000 TL edinilmiş mal, 100.000 TL kişisel mal.
- Toplam edinilmiş mal: 800.000 TL
- Yarı pay: 400.000 TL
- Eş 2'nin Eş 1'den katılma alacağı: 400.000 − 200.000 = 200.000 TL
- Eş 1'in net payı: 600.000 + 200.000 (kişisel) − 200.000 (katılma alacağı) = 600.000 TL
- Eş 2'nin net payı: 200.000 + 100.000 (kişisel) + 200.000 (katılma alacağı) = 500.000 TL
Değer artış payı (TMK m. 227)
Bir eşin diğer eşin malına yaptığı katkı (parasal veya emek), mal değer artmışsa oransal olarak değer artış payına dönüşür. Örneğin eş tarafından alınan eve diğer eş tadilat masraflarını karşılamışsa, evin değer artışına orantılı payı talep edebilir.
Mal rejimi sözleşmesi (TMK m. 203)
Eşler, evlilikten önce veya sonra noterde mal rejimi sözleşmesiyaparak mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimini seçebilir. Sözleşme ile edinilmiş malların kapsamı da daraltılabilir/genişletilebilir. Mal rejimi sözleşmesi yazılı ve resmî şekle tabidir.