Fazla mesai nedir?
Fazla mesai (fazla çalışma), İş Kanunu'nun 41. maddesinde düzenlenmiş olup haftalık 45 saatin üzerinde yapılan çalışmadır. İşçi, fazla çalışma yaptığı her saat için normal saatlik ücretinin %50 zamlı ödenmesini isteyebilir. Yıllık fazla mesai sınırı 270 saattir.
Hesaplama formülleri
- Saatlik ücret = Brüt aylık maaş / 225 (haftalık 45 saat × 30 gün / 7 ≈ 193, ancak yerleşik uygulama 225)
- Hafta içi fazla mesai ücreti = Saatlik × 1.5 × fazla mesai saati
- Hafta tatili / Genel tatil mesaisi = Saatlik × 2 × tatil saati
- Gece çalışması (20:00-06:00 arası) için ek %50 zam istenebilir
Fazla mesai için işçinin onayı şart mı?
Evet. İş K. m. 41/7'ye göre fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayı alınmalıdır. Onay her yılbaşında yenilenir. Onayı olmadan zorla yaptırılan fazla mesai, işçi için haklı fesih sebebi oluşturur (m. 24/II-f).
Serbest zaman seçeneği
İşçi dilerse ücret yerine serbest zaman talep edebilir (m. 41/4): Her saat fazla mesai için 1,5 saat serbest zaman, her saat tatil mesaisi için 2 saat serbest zaman. İşçi bu serbest zamanı 6 ay içinde ücret kesintisi olmadan kullanmalıdır.
İspat yükü
Fazla mesai alacağı talebinde ispat yükü işçidedir. Tanık ifadesi, puantaj kayıtları, e-mail/WhatsApp yazışmaları, parmak izi giriş-çıkış kayıtları, kamera kayıtları gibi her türlü delil kullanılabilir. Yargıtay, sürekli fazla mesai iddialarında %30 hakkaniyet indirimiuygulanmasını istikrarlı şekilde kabul etmektedir.