İnfaz (yatar) hesaplama nedir?
İnfaz hesaplaması, kesinleşmiş bir hapis cezasının hükümlü tarafından fiilen ne kadarının ceza infaz kurumunda geçirileceğini belirleme işlemidir. Halk arasında "yatar hesabı" olarak bilinir. Hesap üç kritik tarihi üretir: açık cezaevine ayrılma, denetimli serbestlik (kurumdan fiili çıkış) ve koşullu salıverilme. Süreli hapis cezalarında ayrıca cezanın hak edilerek sona erdiği bihakkın tahliye tarihi bulunur.
Hesabın dayanağı 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'dur. Ancak son yıllarda çıkan 7242, 7456, 7550 ve 7571 sayılı kanunlar, aynı ceza miktarı için bile suç tarihine göre tamamen farklı sonuçlar doğuran geçici rejimler getirdi. Bu nedenle doğru hesabın ilk şartı, karar tarihinin değil suçun işlendiği tarihin esas alınmasıdır.
Suç tarihi neden bu kadar önemli?
Suç tarihi, hükümlünün hangi geçici maddeden yararlanacağını belirler. Aynı 8 yıllık ceza, 2019'da işlenen bir suçta ile 2026'da işlenen bir suçta yıllarca farklı yatar üretir:
- Suç tarihi 30.03.2020 ve öncesi → Geçici m.6 (7242 sayılı Kanun): adi suçlarda denetimli serbestlik süresi 1 yıl yerine 3 yıl; 0-6 yaş çocuğu olan kadın, 70 yaş üstü ve ağır hasta hükümlülerde 4 yıl. Çocuk hükümlülerde kurumda geçen 1 gün 3 güne kadar sayılır.
- Suç tarihi 31.07.2023 ve öncesi → Geçici m.10/6 (7456, 11. Yargı Paketi ile değişik): denetimli serbestliğe ve açık kuruma ayrılmaya 3 yıl erken geçiş. 7571 sayılı Kanunla (RG 25.12.2025) kriter "cezaevinde bulunmak" olmaktan çıkıp suç tarihi hâline geldi.
- Suç tarihi 04.06.2025 ve sonrası → 7550 sayılı Kanun (10. Yargı Paketi): denetimli serbestlikten yararlanabilmek için koşullu salıverilme süresinin en az 1/10'unun (en az 5 gün) fiilen kurumda geçirilmesi zorunluluğu.
Kritik nokta şudur: Geçici m.6 ve Geçici m.10 istisna listeleri aynı değildir. Örneğin kasten öldürme (TCK m.81) Geçici m.6'dan yararlanamaz, ancak Geçici m.10'dan yararlanır — çünkü 7571 sayılı Kanun bu maddede yalnızca TCK m.82/1-d, e, f bentlerini dışarıda bırakmıştır. Aynı şekilde uyuşturucu ticareti (TCK m.188) da Geçici m.10 kapsamındadır. Bu ayrımı kaçıran hesaplayıcılar 3 yıla varan hata üretir.
Koşullu salıverilme oranları (5275 m.107-108)
Koşullu salıverilme oranı, toplam cezanın ne kadarının infaz edilmiş sayılacağını belirler. 7242 sayılı Kanunla genel oran 2/3'ten 1/2'ye indirildi, ancak katalog suçlar bu indirimden hariç tutuldu:
- 1/2 — genel kasıtlı suçlar, taksirli suçlar, nitelikli hırsızlık (m.142), yağma (m.148-149), TCK m.190
- 2/3 — kasten öldürme (m.81-83), işkence ve eziyet (m.94-96), cinsel saldırı (m.102/1), özel hayata karşı suçlar (m.132-138), örgüt suçları (m.220), devletin güvenliğine karşı suçlar; ayrıca 1. tekerrür
- 3/4 — nitelikli cinsel saldırı (m.102/2), çocuğun cinsel istismarı (m.103), uyuşturucu imal ve ticareti (m.188), terör suçları (3713 s. TMK); ayrıca 2. tekerrür (7550 ile tanındı)
- Müebbet — 24 yıl (örgüt faaliyeti kapsamında 30 yıl, tekerrürde 33 yıl)
- Ağırlaştırılmış müebbet — 30 yıl (örgüt/TMK 36 yıl, tekerrürde 39 yıl)
Çocuk hükümlü istisnası: TCK m.102/2, m.103, m.104/2-3 ve m.188'den hükümlü çocuklar için oran 3/4 değil 2/3'tür (5275 m.107/2-e, g). Ayrıca suça sürüklenen çocuklara tekerrür hükümleri hiç uygulanmaz (TCK m.58/5).
Tekerrür ve çoğu hesaplayıcının atladığı m.108/2 tavanı
Mükerrirlerde koşullu salıverilme oranı yükselir: 1. tekerrürde en az 2/3, 2. tekerrürde 3/4. Ancak 5275 m.108/2 önemli bir sınır koyar: tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenen miktar, tekerrüre esas alınan önceki ilamdaki cezayı geçemez.
Örnek: 10 yıl hapis cezası, 1. tekerrür, tekerrüre esas önceki ilam 1 yıl. Tavan uygulanmazsa 2/3 oranıyla koşullu salıverilme süresi 6 yıl 8 ay olur. Oysa tekerrürsüz süre 5 yıl olduğuna göre eklenen miktar 1 yıl 8 aydır ve bu, önceki ilamdaki 1 yılı aşamaz. Doğru sonuç: 6 yıl. Aradaki 8 aylık fark doğrudan hükümlünün özgürlüğüdür. Bu araç önceki ilam cezasını girdiğinizde tavanı otomatik uygular.
Tutukluluk mahsubu (TCK m.63) nasıl düşülür?
Yaygın bir hata, tutuklulukta geçen sürenin toplam cezadan düşülmesidir. Doğrusu, mahsubun doğrudan koşullu salıverilme eşiğinden indirilmesidir. 5 yıl hapis cezası alan ve 2 yıl tutuklu kalan bir hükümlüde koşullu salıverilme eşiği 913 gündür; tutuklulukta geçen 730 gün düşüldüğünde geriye 183 gün fiili yatar kalır. Cezadan düşerek hesap yapan araçlar bu dosyada yaklaşık 1 yıl fazla süre gösterir.
Denetimli serbestlik süreleri (m.105/A)
Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının son bölümünü kurum dışında, yükümlülüklere uyarak geçirmesidir. Cezaevinden fiili çıkış tarihi budur:
- Standart: koşullu salıverilmeye 1 yıl kala
- 0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlü: 2 yıl
- Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli: 3 yıl
- Geçici m.6 kapsamındaki adi suçlar (suç ≤ 30.03.2020, tekerrürsüz): 3 yıl; kadın / 70 yaş üstü / ağır hasta: 4 yıl
- Geçici m.10/6 kapsamı (suç ≤ 31.07.2023): yukarıdaki sürelere +3 yıl eklenir — kümülatif olarak 7 yıla kadar çıkar
Denetimli serbestlik tarihi ayrıca dört tabana takılır: infaz başlangıcı, Geçici m.10'un kapalı kurumda geçirme şartı (cezası 10 yıldan az olanlarda 1 ay, 10 yıl ve üzerinde 3 ay), 7550'nin 1/10 zorunlu yatarı ve açık kuruma ayrılma şartlarının oluştuğu tarih. Bu araç bu tabanların hepsini uygular ve hangisinin bağlayıcı olduğunu "Uygulanan kurallar" bölümünde gösterir.
Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları
Açık kuruma ayrılma, Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği'ne tabidir (04.06.2025 tarihli değişiklik dâhil):
- Kasıtlı suçlarda 3 yıl, taksirli suçlarda 5 yıl ve altı cezalarda infaza doğrudan açık kurumda başlanır (terör, örgüt, cinsel suçlar, TCK m.188 ve 2. tekerrür hariç)
- Cezası 10 yıldan az olanlar: en az 1 ay kapalıda kalır ve koşullu salıverilmeye 7 yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır
- Cezası 10 yıl ve üzeri olanlar: cezanın 1/10'u kapalıda infaz edilir; katalog suçlarda (m.142, m.148, m.188, cinsel suçlar, terör) eşik 7 yıl değil 5 yıl'dır
- Terör ve örgüt suçlarında: örgütten ayrıldığının idare ve gözlem kurulu kararıyla tespiti ve koşullu salıverilmeye 1 yıldan az kalması gerekir
- Müebbet hapiste koşullu salıverilmeye 5 yıl kala; ağırlaştırılmış müebbette açık kuruma ayrılma mümkün değildir
Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbette yatar
Müebbet hapiste bihakkın tahliye yoktur; yalnızca koşullu salıverilme mümkündür. Genel rejimde müebbette 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl iyi hâlli infaz gerekir. Suç örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bu süreler 30 ve 36 yıla, tekerrür hâlinde 33 ve 39 yıla çıkar. Devletin güvenliğine karşı suçların örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde verilen ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz (5275 m.107/16) — ceza ömür boyu infaz edilir.
Bu aracın kapsamı ve sınırları
Araç tek ilam esasıyla ve 01.06.2005 sonrası işlenen suçlar için çalışır. Kapsam dışında kalanlar: içtima (birden fazla ilamın toplanması), adli para cezasından çevrilen hapis, koşullu salıverilmenin geri alınması, disiplin cezalarının etkisi, firar hâlleri ve 765 sayılı eski TCK dönemine ait suçlar. Konutta infaz (m.110) ve infaz hâkimliği kararına bağlı özel usuller de hesaba dâhil değildir. Sonuç, iyi hâl değerlendirmesinin olumlu olduğu varsayımına dayanır; kesin hesap infaz savcılığının düzenleyeceği müddetname ile yapılır.