Hak Düşürücü Süre Hesaplama

Hak düşürücü süre nedir?

Hak düşürücü süre, kanunda öngörülen süre içinde bir hakkın kullanılmaması halinde o hakkın kendiliğinden ortadan kalktığı süredir. Zamanaşımından farklı olarak hak düşürücü süre durmaz, kesilmez ve mahkeme tarafından re'sen dikkate alınır. Bu nedenle hukuki açıdan en kritik sürelerdir.

Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark

Kriter	Hak Düşürücü Süre	Zamanaşımı
Mahkemece dikkate alınma	Re'sen	Def'i — taraf ileri sürmeli
Durma/kesilme	Yok	Var (TBK m. 153, 154)
Hak ne olur	Hak düşer	Sadece dava açılamaz; hak vardır
İade halinde	İade istenemez (hak yok)	Borç doğal olarak kalır

Önemli hak düşürücü süreler

İşe iade davası: Fesih bildirimi tebliğinden itibaren 1 ay (4857 SK m. 20)
Haklı fesih: Sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 işgünü (4857 SK m. 26)
Vekalet azli bildirimi: Azilden itibaren 7 gün içinde bildirim (TBK m. 512)
Ayıplı mal ihbarı: Görünen ayıplarda derhal, gizli ayıplarda 2 yıl içinde (TBK m. 223, 231)
Tenkis davası: Öğrenmeden 1 yıl, vasiyetin açılmasından 10 yıl (TMK m. 571)
Mirasın reddi: Ölümden itibaren 3 ay (TMK m. 606)
Vasiyetin iptali: Öğrenmeden 1 yıl, her halde 10 yıl (TMK m. 559)
Babalık davası: Doğumdan veya kayıt iptalinden itibaren 1 yıl (TMK m. 303)
İstinaf/temyiz: Tebliğden itibaren 2 hafta (HMK m. 345, 361)

Sürelerin başlangıcı

Hak düşürücü süre genellikle hakkın doğduğu veya kişinin öğrendiği tarihten itibaren başlar. Bazı sürelerde objektif (olay tarihi), bazılarında subjektif (öğrenme tarihi) başlangıç esas alınır. Bu nedenle her sürenin dayanak hükmü dikkatli okunmalıdır.

Süre hesabı kuralları

HMK m. 92-94 hükümleri uygulanır:

Süre, başlangıç gününü takip eden günden itibaren işler
Son gün resmi tatile veya hafta sonuna gelirse takip eden iş gününe uzar
Aylar son ayın aynı sayılı gününde sona erer
Yıllar son yılın aynı ay-aynı gününde sona erer
Adli tatil yargısal sürelerde durdurur, ancak bazı hak düşürücü sürelerde durdurmaz

Hak düşürücü süre kaçırılırsa ne olur?

Hak tamamen ortadan kalkar. Mahkeme dava açılsa bile re'sen davayı reddeder. Karşı tarafın itirazına gerek yoktur. Bu nedenle hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması için özel dikkat gerekir; sürenin son gününü beklemeden işlem yapılması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

İşe iade davası süresi 1 ay nasıl hesaplanır?▾

Fesih bildiriminin işçiye tebliğ edildiği günü takip eden günden itibaren 1 ay içinde (en geç o günün ay sonu rakamı) dava açılmalıdır. 1 Şubat'ta tebliğ alındıysa 1 Mart son gündür. 1 ay zorunlu arabuluculuk başvurusu için sayılır; arabuluculuk olumsuz sonuçlanırsa 2 hafta içinde dava açılır.

Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark nedir?▾

Hak düşürücü süre re'sen dikkate alınır, durdurulmaz/kesilmez, hakkı tamamen ortadan kaldırır. Zamanaşımı ise def'i niteliğindedir, durdurulup kesilebilir, hak doğal borç olarak kalır.

Mirasın reddi süresi neye göre işler?▾

TMK m. 606 uyarınca yasal mirasçılar için ölüm tarihinden, atanmış mirasçılar için vasiyetin açılmasından itibaren 3 ay içindedir. Süre içinde reddedilmezse miras kabul edilmiş sayılır.

İstinaf süresinde adli tatil sayılır mı?▾

HMK m. 104 uyarınca adli tatil süresi yargılama sürelerini durdurur. Hüküm adli tatilde tebliğ edilirse istinaf süresi adli tatilin sonundan (1 Eylül) itibaren işler.

Hak düşürücü süre kaçırıldıktan sonra çare var mı?▾

Hayır. Hak düşürücü süre dolduktan sonra hak tamamen ortadan kalkar; karşı tarafın iyiniyetli ödemesi de geri alınamaz. Kanunî düzenlemeyle uzatma olmadıkça hak yeniden doğmaz.