Yapay Zekâ ile Sözleşme İnceleme: Ne Yapar, Ne Yapmaz?

Yapay zekâ ile sözleşme incelemesi, uzun bir sözleşmenin özetini çıkarmak, belirli maddeleri (fesih, cezai şart, yetki, gizlilik gibi) bulup göstermek ve metin üzerinde sorduğunuz sorulara yanıt almak için kullanılır. Yapay zekâ bu işlerde zaman kazandırır; ancak bir maddenin müvekkiliniz açısından riskli olup olmadığına karar vermez, hukuki görüş oluşturmaz ve müzakere stratejisi kurmaz. Doğru kullanım, yapay zekâyı ilk okuma ve kontrol yardımcısı olarak görmek, son değerlendirmeyi ise her zaman avukatın yapmasıdır.

Bu yazıda yapay zekânın sözleşme incelemesinde neyi iyi yaptığını, nerede yanıldığını, adım adım bir inceleme yöntemini, gizlilik tarafını ve Av. Asistan'da bu işin hangi kısmının yapılabildiğini anlatıyoruz.

Yapay zekâ sözleşme incelemesinde ne yapar?

Yapay zekâ, sözleşme incelemesinde metni okuyup yapılandırılmış bir özet çıkarır ve sorduğunuz sorulara metindeki ilgili yerleri göstererek yanıt verir. Bu, özellikle 30-80 sayfalık ticari sözleşmelerde, eklerle birlikte gelen çerçeve sözleşmelerde ve birden fazla revizyonu olan metinlerde ilk okumayı hızlandırır.

Pratikte en çok işe yarayan kullanımlar şunlardır:

1. Genel özet: Taraflar, konu, süre, bedel ve ödeme koşulları, temel yükümlülükler tek sayfada.
2. Madde bulma: "Fesih hangi koşullarda mümkün?", "Cezai şart var mı?", "Yetkili mahkeme veya tahkim şartı nedir?" gibi sorularla ilgili maddeye hızlı erişim.
3. Tutarlılık kontrolü: Ana metin ile ekler arasında süre, tutar veya tanım farkı olup olmadığını sormak.
4. Tanım takibi: Büyük harfle tanımlanmış terimlerin (ör. "Hizmet", "Teslim Tarihi") nerede tanımlandığını ve nerelerde kullanıldığını listelemek.
5. Taranmış metin: Islak imzalı, taranmış sözleşmelerde önce metni çıkarmak (OCR), sonra özetlemek.

Bu işlerin ortak noktası, yanıtın metinde var olan bilgiye dayanmasıdır. Yapay zekâ "metinde ne yazıyor?" sorusunda güçlüdür; "bu yazan şey hukuken ne anlama gelir ve müvekkil ne yapmalı?" sorusunda ise yardımcı bile olsa son söz sahibi olamaz.

Yapay zekâ sözleşme incelemesinde ne yapmaz?

Yapay zekâ, bir sözleşme maddesinin geçerliliği, emredici hükümlere aykırılığı veya müvekkil için kabul edilebilirliği konusunda hukuki görüş vermez; vermesi de beklenmemelidir. Genel amaçlı modeller bazen akıcı ve kendinden emin bir dille "bu madde geçersizdir" gibi cümleler kurabilir. Bu tür ifadeler kaynak değildir ve doğrulanmadan kullanılamaz.

İş	Yapay zekâ	Avukat
Sözleşmeyi özetlemek	Hızlı ilk taslak	Özeti metinle karşılaştırır
Belirli maddeyi bulmak	Güçlü	Bulunan maddeyi okur
Ek ile ana metin çelişkisi	İşaret edebilir	Hangisinin önceleneceğine karar verir
Maddenin geçerliliği	Görüş vermez	Mevzuat ve içtihatla değerlendirir
Müzakere stratejisi	Kurmaz	Müvekkilin ticari hedefiyle belirler
Süre ve zamanaşımı hesabı	Hesaplamaz	Kural ve araçla hesaplar

Ayrıca yapay zekâ sözleşmede olmayan şeyi fark etmekte zayıftır. Örneğin bir hizmet sözleşmesinde sorumluluk sınırlaması, mücbir sebep veya kişisel veri işleme maddesinin hiç bulunmaması önemli bir eksiklik olabilir; model ancak siz özellikle sorarsanız bunu söyler. Bu nedenle kontrol listesini sizin hazırlamanız gerekir.

Sözleşme incelemesinde uydurma (halüsinasyon) riski nasıl görünür?

Sözleşme incelemesinde uydurma riski, yapay zekânın metinde bulunmayan bir maddeyi varmış gibi aktarması, madde numarasını yanlış göstermesi veya rakamları karıştırması şeklinde ortaya çıkar. Ayrıca model, genel bilgisinden bir kanun maddesi veya Yargıtay kararı "hatırlayıp" yanıta ekleyebilir.

Bu riski azaltmak için:

• Her yanıtta "hangi madde?" diye sorun ve o maddeyi metinde kendiniz açın.
• Tutar, tarih ve süre içeren her bilgiyi asıl metinden kontrol edin.
• Yanıttaki kanun maddesi veya karar künyelerini kaynak kabul etmeyin; gerçek kararları emsal karar arama ile bulun.
• Uzun sözleşmeyi bölüm bölüm sorgulayın; tek seferde "her şeyi" istemek hata oranını artırır.

Konunun ayrıntısı için yapay zekânın uydurma içtihat riski yazımıza bakabilirsiniz.

Adım adım: yapay zekâ ile sözleşme nasıl incelenir?

Güvenli bir sözleşme incelemesi, yapay zekâyı belirli sorulara sınırlayan ve her yanıtı metne geri bağlayan bir akışla yapılır. Aşağıdaki yedi adım çoğu ticari sözleşme için uygulanabilir.

1. Belgeyi hazırlayın

Sözleşmenin son ve imzalı halini kullanın. Taranmışsa önce metin çıkarın; OCR sonrası özellikle rakamlarda ve tablolarda hata olabileceğini unutmayın. OCR hakkında ayrıntı için avukatlar için OCR rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

2. Gizliliği değerlendirin

Belgede müvekkil veya karşı taraf kişisel verisi, ticari sır, banka bilgisi varsa yapay zekâya göndermeden önce hangi verilerin gerçekten gerekli olduğunu düşünün. Gerekirse adları ve kimlik numaralarını maskeleyin. Yöntem için müvekkil verisi maskeleme yazısına göz atın.

3. Genel özet isteyin

İlk soru geniş olsun: "Bu sözleşmenin taraflarını, konusunu, süresini, bedelini ve tarafların temel yükümlülüklerini madde numaralarıyla özetle." Madde numarası istemek, sonraki kontrolünüzü kolaylaştırır.

4. Kontrol listesiyle soru sorun

Kendi kontrol listenizi soru haline getirin. Örnek bir liste:

• Fesih koşulları ve bildirim süreleri nelerdir?
• Cezai şart veya götürü tazminat var mı, hangi ihlale bağlı?
• Sorumluluk sınırlaması ve istisnaları nelerdir?
• Gizlilik yükümlülüğü sözleşme bitiminden sonra sürüyor mu?
• Yetkili mahkeme, icra dairesi veya tahkim şartı nedir?
• Sözleşmenin devri ve alt yükleniciye verilmesi düzenlenmiş mi?
• Kişisel veri işlenmesine ilişkin bir madde var mı?

5. Eksikleri ayrıca sorun

"Bu sözleşmede mücbir sebep maddesi var mı? Yoksa açıkça 'yok' de." gibi sorularla eksiklikleri yoklayın. Modelin "yok" yanıtını da metinde arama yaparak teyit edin.

6. Yanıtları metinle karşılaştırın

Her yanıtın gösterdiği maddeyi açıp okuyun. Rakam, tarih, oran gibi verileri tek tek kontrol edin.

7. Değerlendirmeyi siz yazın

Riskli maddeler, önerilen değişiklikler ve müvekkile not kısmını kendiniz kaleme alın. Yapay zekânın özeti, bu notun eki olabilir; notun kendisi olmamalıdır.

Soru yazma teknikleri için avukatlar için prompt rehberi yararlı olacaktır.

Sözleşmeyi yapay zekâya yüklemek gizlilik açısından güvenli mi?

Sözleşmeyi bir yapay zekâ hizmetine yüklemek, metnin bir sunucuda işlenmesi anlamına gelir; bu nedenle kişisel veri, sır saklama yükümlülüğü ve yurt dışına aktarım boyutları birlikte değerlendirilmelidir. Hangi hizmetin metni nerede işlediğini, saklayıp saklamadığını ve eğitimde kullanıp kullanmadığını bilmeden müvekkil belgesi yüklemek doğru değildir.

Dikkat edilecek noktalar:

• Hizmetin veri işleme ve saklama koşulları yazılı olarak açık mı?
• Yurt dışına aktarım söz konusuysa bu konuda bilgilendirme ve onay alınıyor mu?
• Gönderilmemesi gereken belgeleri (ör. hassas dosyalar) dışarıda tutmanın bir yolu var mı?
• Büroda kimlerin yapay zekâ kullanabileceği belli mi?

KVKK boyutu için avukatlar için yapay zekâ ve KVKK yazımızı okuyabilirsiniz. Müvekkile verilecek bilgilendirme için KVKK aydınlatma metni oluşturucu başlangıç noktası olabilir.

Av. Asistan ile sözleşme incelemesinde neler yapılabilir?

Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. Sözleşme incelemesinde Av. Asistan'ın rolü, belge özeti ve aynı belge üzerinde soru sorma ile sınırlıdır.

Av. Asistan yapay zekâ asistanı bugün şunları yapar:

• Belge özeti: Sözleşme, dilekçe, bilirkişi raporu veya gerekçeli karar için özet çıkarır.
• Belge üzerinde soru: Aynı sözleşme hakkında "fesih maddesi ne diyor?" gibi sorular sorabilirsiniz.
• OCR: Taranmış sözleşmeden metin çıkarır.
• Emsal araması: Bir madde hakkında içtihat gerektiğinde, emsal karar arama ekranında olay anlatımınızı "Geliştir" ile arama sorgusuna çevirebilirsiniz.

AI Asistan hukuki görüş vermez, strateji kurmaz, süre hesaplamaz ve sözleşme ya da dilekçe yazmaz. Çıktılar kaynak değildir, doğrulanmalıdır.

Gizlilik tarafında: ilk kullanımda yurt dışı aktarım bilgilendirmesiyle açık onay istenir, onay yoksa istek reddedilir; ceza dosyalarında yapay zekâ sunucu tarafında kapalıdır; tebligatlar ve ekleri hiçbir koşulda yapay zekâya gönderilmez; dosya bazında "yapay zekâya gönderme" işareti konulabilir.

Sözleşme bir davaya konu olduğunda, ilgili dosyanın UYAP verisi UYAP entegrasyonu ile aynı yerde durur; böylece sözleşme özeti, dosyanın duruşma ve evrak bilgisiyle birlikte görülebilir.

Hangi sözleşme türlerinde yapay zekâ daha çok işe yarar?

Yapay zekâ, standart yapıda ve uzun sözleşmelerde en çok zaman kazandırır; kısa ama ağır müzakere edilmiş metinlerde katkısı sınırlıdır.

• Kira sözleşmeleri: Kira bedeli, artış, depozito, tahliye taahhüdü maddelerini bulmak. Şablon için kira sözleşmesi şablonu aracına bakabilirsiniz.
• İş sözleşmeleri: Rekabet yasağı, fazla çalışma, gizlilik ve fesih maddeleri.
• Hizmet ve tedarik sözleşmeleri: Teslim, kabul, ayıp, cezai şart ve sorumluluk sınırları.
• Bayilik ve distribütörlük: Münhasırlık, bölge, hedef ve fesih koşulları.
• Gizlilik sözleşmeleri (NDA): Gizli bilgi tanımı, istisnalar ve süre.

Uyuşmazlık aşamasında sözleşme incelemesi, faiz ve alacak hesabıyla birleşebilir. Faiz hesabını yapay zekâya bırakmayın; yasal faiz hesaplama gibi araçları kullanın. Oranlar dönemsel olarak değişir, güncel oranla hesaplayın.

Büroda sözleşme inceleme iş akışı nasıl kurulmalı?

Büroda sözleşme incelemesi, yapay zekâ kullanımının hangi aşamada ve kim tarafından yapılacağını belirleyen kısa bir yazılı kuralla düzenli hale gelir. Örnek bir akış:

1. Asistan veya stajyer belgeyi sisteme yükler, gerekiyorsa OCR uygular.
2. Yapay zekâ özeti ve kontrol listesi yanıtları alınır.
3. Sorumlu avukat yanıtları metinle karşılaştırır, riskli maddeleri işaretler.
4. Değerlendirme notu ve değişiklik önerileri avukat tarafından yazılır.
5. Not, dosyaya eklenir ve görev olarak takibe alınır.

Görevlerin dağıtımı için hukuk bürosunda görev dağılımı yazımıza bakabilirsiniz. Yapay zekâ kullanımının genel çerçevesi için avukatlar için yapay zekâ uygulamaları yazısı iyi bir başlangıçtır. Yapay zekânın kaynak göstererek yanıt üretme yöntemi merak ediyorsanız RAG nedir yazımızı okuyabilirsiniz.

Sözleşme revizyonlarını karşılaştırmada yapay zekâ işe yarar mı?

Yapay zekâ, iki sözleşme versiyonu arasındaki içerik farkını anlatmakta yardımcı olabilir; ancak kelime kelime değişiklik takibi için kelime işlemcinin karşılaştırma özelliği daha güvenilirdir. Müzakere sürecinde karşı taraftan gelen yeni taslakta "neler değişti?" sorusu sık sorulur ve gözden kaçan küçük bir değişiklik (ör. bildirim süresinin 30 günden 15 güne inmesi) büyük sonuç doğurabilir.

Önerilen yöntem iki katmanlıdır:

1. Mekanik karşılaştırma: Word veya benzeri bir programın "belgeleri karşılaştır" özelliğiyle tüm değişiklikleri işaretli olarak görün. Bu adım eksiksizlik sağlar.
2. Anlam özeti: İşaretli değişiklikleri yapay zekâya vererek "bu değişikliklerin hangileri tarafların hak ve borçlarını etkiliyor, hangileri yalnızca dil düzeltmesi?" diye sorun. Bu adım önceliklendirme sağlar.

Yapay zekâya iki uzun metni birden verip "farkları bul" demek, bazı değişikliklerin atlanmasına yol açabilir. Bu yüzden yapay zekâyı farkı bulmak için değil, bulunan farkı anlamlandırmak için kullanmak daha güvenlidir. Değerlendirmenin sonunda hangi değişikliğin kabul edilebilir olduğuna, müvekkilin ticari önceliklerini bilen avukat karar verir.

İnceleme sonucunu müvekkile nasıl aktarmalı?

İnceleme sonucu müvekkile, yapay zekâ özetini olduğu gibi iletmek yerine avukatın kendi değerlendirmesini içeren kısa ve önceliklendirilmiş bir notla aktarılmalıdır. Müvekkil çoğu zaman hukuki ayrıntıdan çok "imzalayabilir miyim, neye dikkat etmeliyim?" sorusunun yanıtını bekler.

Pratik bir not yapısı:

• Genel değerlendirme: İki-üç cümleyle sözleşmenin dengeli olup olmadığı.
• Kritik maddeler: Değiştirilmesi önerilen maddeler, gerekçesiyle.
• Dikkat edilecek maddeler: Kabul edilebilir ama müvekkilin bilmesi gereken yükümlülükler (ör. bildirim süreleri, rekabet yasağı).
• Eksik maddeler: Eklenmesi önerilen düzenlemeler.
• Sonraki adım: Karşı tarafa gönderilecek revizyon önerisi veya görüşme planı.

Müvekkile düzenli bilgi verme alışkanlığı için müvekkil durum raporu yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yapay zekâ sözleşmedeki riskli maddeleri bulabilir mi?

Belirli madde türlerini (cezai şart, fesih, sorumluluk sınırı) bulup gösterebilir. Bir maddenin müvekkil için riskli olup olmadığına ise avukat karar verir; yapay zekâ bu konuda hukuki görüş vermez.

Yapay zekânın sözleşme özeti tek başına yeterli mi?

Hayır. Özet, metni okumanın yerini almaz. Rakam, tarih ve madde numaraları asıl metinden kontrol edilmelidir.

Taranmış sözleşmeler incelenebilir mi?

Evet, önce OCR ile metin çıkarılır. OCR hataları özellikle rakamlarda görülebileceği için kritik bilgiler görüntüyle karşılaştırılmalıdır.

Av. Asistan sözleşme yazar mı?

Hayır. Av. Asistan'ın yapay zekâ asistanı belge özeti, belge üzerinde soru, OCR ve emsal aramada sorgu geliştirme yapar; sözleşme veya dilekçe yazmaz, hukuki görüş vermez.

Müvekkil sözleşmesini yapay zekâya göndermek KVKK'ya aykırı mı?

Duruma bağlıdır. Hizmetin veriyi nerede işlediği, yurt dışı aktarım olup olmadığı ve gerekli bilgilendirme ile onayın yapılıp yapılmadığı değerlendirilmelidir. Gereksiz kişisel veriyi göndermemek ve maskelemek riski azaltır.