Hukuk Teknolojisi (Legaltech) Sözlüğü: 40 Terim

Hukuk teknolojisi (legaltech), avukatlık ve yargı işlerini daha hızlı, düzenli ve güvenli yürütmek için kullanılan yazılım ve yöntemlerin genel adıdır. Bu sözlük, Türk avukatlarının günlük işte karşılaştığı 40 terimi dört grupta topluyor: yargı ve e-devlet sistemleri, yapay zekâ, kişisel veri ve güvenlik, büro yazılımı. Her tanım kısa tutuldu; ayrıntı isteyen başlıklarda ilgili yazılarımıza bağlantı verdik.

Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. Sözlükteki bazı terimlerin uygulamada nasıl karşılık bulduğunu bu nedenle örnek olarak gösterdik.

Grup	Terim sayısı	Örnek terimler
Yargı ve e-devlet sistemleri	12	UYAP, UETS, KEP, SEGBİS, safahat
Yapay zekâ	12	LLM, halüsinasyon, RAG, OCR, MCP
Kişisel veri ve güvenlik	10	KVKK, veri işleyen, maskeleme, takma ad
Büro yazılımı ve altyapı	6	Legaltech, büro yönetim yazılımı, bulut

Yargı ve e-devlet sistemleri

1. UYAP

UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi), Adalet Bakanlığı'nın mahkemeleri, icra dairelerini ve savcılıkları birbirine bağlayan elektronik yargı sistemidir. Avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden dosya inceler, evrak gönderir, harç öder ve duruşma bilgilerini görür. Av. Asistan'ın UYAP entegrasyonu, avukatın kendi oturumuyla girdiği UYAP'tan dosya, taraf, duruşma, safahat ve evrak listesini tarayıcı eklentisiyle aktarır.

2. UETS

UETS (Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi), PTT tarafından işletilen ve resmî tebligatların elektronik ortamda iletildiği sistemdir. Avukatlara gelen e-tebligatlar UETS hesabında toplanır. UETS e-tebligat entegrasyonu ile tebligatlar ekleriyle aktarılır, tebliğ tarihi hesaplanır ve süreler takvime düşer.

3. E-tebligat

E-tebligat, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a uyarınca elektronik yolla yapılan tebligattır. Tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Av. Asistan bu beşinci günü hafta sonu ve resmî tatil dahil otomatik hesaplar ve 7, 3 ve 1 gün kala hatırlatır. Ayrıntı için UYAP ve tebligat takibi yazımıza bakabilirsiniz.

4. KEP

KEP (Kayıtlı Elektronik Posta), gönderim ve teslimin hukuken ispatlanabilir biçimde kayıt altına alındığı elektronik posta türüdür. Yetkili KEP hizmet sağlayıcıları üzerinden kullanılır ve kurumlar arası resmî yazışmalarda yaygındır. Normal e-postadan farkı, gönderim ve alım anının delil niteliğinde kaydedilmesidir.

5. E-imza

E-imza (güvenli elektronik imza), 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'na göre ıslak imzayla aynı hukuki sonucu doğuran elektronik imzadır. Avukatlar UYAP'a giriş ve evrak imzalamak için e-imza veya mobil imza kullanır. Av. Asistan eklentisinde e-imza ve PIN bilgisi tarayıcıdan dışarı çıkmaz.

6. E-Devlet

E-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr), kamu hizmetlerine tek noktadan erişim sağlayan resmî portaldır. Avukatlar ve vatandaşlar dava dosyası sorgulama, adres bilgisi ve çeşitli belgeler için kullanır. Bazı UYAP ve UETS işlemlerine e-Devlet kimlik doğrulamasıyla da girilebilir.

7. E-duruşma

E-duruşma, avukatın duruşmaya fiziksel olarak salona gitmeden, UYAP Avukat Portal üzerinden görüntülü bağlantıyla katılmasıdır. Talep ve kabul usulüne bağlıdır; mahkemenin uygun görmesi gerekir.

8. SEGBİS

SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi), yargılamada tanık, sanık veya bilirkişinin başka bir yerden sesli ve görüntülü olarak dinlenmesini sağlayan sistemdir. E-duruşmadan farkı, genellikle bir adliye veya kurumdaki SEGBİS odası üzerinden yürütülmesidir. Ceza yargılamasında CMK m.196 ve m.180 gibi hükümler bu dinlemeye dayanak oluşturur.

9. Safahat

Safahat, bir dosyada yapılan işlemlerin tarih sırasıyla kaydıdır: dilekçe kaydı, ara karar, tebligat, bilirkişiye tevdi gibi. Dosyanın "hikâyesini" gösterir. Av. Asistan'da UYAP'tan aktarılan safahat bilgi amaçlıdır; dosya sekmesinde ve aramada görüntülenir.

10. Adli tatil

Adli tatil, her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasındaki dönemdir. Bu dönemde acele işler dışındaki işlerde süreler işlemez; adli tatile denk gelen süreler, HMK m.104 uyarınca tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Ayrıntılı hesap için hukuki süre hesaplama ve adli tatil yazımıza bakabilirsiniz.

11. Hukuki süre (süreli iş)

Hukuki süre, kanunun bir işlemin yapılması için öngördüğü zaman aralığıdır: istinaf, temyiz, cevap, itiraz süreleri gibi. Kaçırılması hak kaybına yol açabilir. Av. Asistan'da süreler tahminle değil, kural motoruyla ve adli tatil dahil hesaplanır.

12. Emsal karar

Emsal karar, benzer bir uyuşmazlıkta verilmiş ve yeni davada yol gösterici olarak kullanılan yargı kararıdır. Türk hukukunda kural olarak bağlayıcı değildir; içtihadı birleştirme kararları ise bağlayıcıdır. Emsal karar arama özelliği Yargıtay, Danıştay, AYM ve diğer yargı organlarında doğal dille arama sunar; yöntemi yapay zekâ ile emsal karar arama yazımızda anlattık.

Yapay zekâ terimleri

13. Yapay zekâ

Yapay zekâ, normalde insan zekâsı gerektiren işleri (dil anlama, görüntü tanıma, örüntü bulma) yapabilen bilgisayar sistemlerinin genel adıdır. Hukukta en yaygın kullanımı metin işleme üzerinedir. Genel çerçeve için hukuk yapay zekâsı nedir yazımıza bakabilirsiniz.

14. Üretken yapay zekâ

Üretken yapay zekâ, yeni metin, görüntü veya ses üretebilen yapay zekâ türüdür. ChatGPT, Gemini ve Claude gibi sohbet araçları bu gruptadır. Üretilen içerik akıcıdır ama doğruluğu garanti değildir.

15. LLM (büyük dil modeli)

LLM (Large Language Model), çok büyük miktarda metinle eğitilmiş ve bir sonraki kelimeyi tahmin ederek metin üreten modeldir. Özetleme, soru yanıtlama ve çeviride güçlüdür. "Bilgi" saklamaz, olasılıkla üretir; bu yüzden kaynak gösterilmeden verdiği hukuki bilgi doğrulanmalıdır.

16. Halüsinasyon

Halüsinasyon, yapay zekânın gerçekte olmayan bir bilgiyi (karar künyesi, kanun maddesi, alıntı) gerçekmiş gibi üretmesidir. Hukukta en ciddi risk budur, çünkü uydurma künye ilk bakışta gerçeğinden ayırt edilemez. Bkz. yapay zekâ ve uydurma içtihat riski.

17. Prompt (istem)

Prompt, yapay zekâya verilen talimat veya sorudur. İyi bir prompt rolü, bağlamı, istenen çıktı biçimini ve sınırları açıkça belirtir. Prompt'a yazılan her bilgi modele gönderildiği için müvekkil verisi konusunda dikkatli olunmalıdır.

18. RAG (geri getirme destekli üretim)

RAG (Retrieval-Augmented Generation), modelin yanıt üretmeden önce güvenilir bir kaynaktan (ör. karar veritabanı veya sizin belgeniz) ilgili parçaları bulup bunlara dayanarak yanıt vermesidir. Halüsinasyonu azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Kaynağın kalitesi yanıtın kalitesini belirler.

19. Token

Token, dil modelinin metni işlerken kullandığı en küçük birimdir; bir kelime, kelime parçası veya noktalama olabilir. Türkçe gibi eklemeli dillerde bir kelime çoğu zaman birden fazla token'a bölünür. Model limitleri ve maliyetler token üzerinden hesaplanır.

20. Bağlam penceresi

Bağlam penceresi, modelin tek seferde "görebildiği" toplam metin miktarıdır. Uzun bir bilirkişi raporu pencereyi aşarsa model belgenin bir kısmını dikkate almayabilir. Bu nedenle çok uzun belgelerde bölüm bölüm çalışmak daha güvenilirdir.

21. OCR

OCR (optik karakter tanıma), taranmış veya fotoğrafı çekilmiş belgedeki yazıyı aranabilir metne çevirir. El yazısı, mühür ve kötü taramada hata oranı artar. Av. Asistan yapay zekâ asistanı taranmış belgeden metin çıkarabilir; ayrıntı için avukatlar için OCR yazımıza bakabilirsiniz.

22. MCP (Model Context Protocol)

MCP, yapay zekâ modellerinin dış araçlara ve veri kaynaklarına standart bir yolla bağlanmasını sağlayan açık bir protokoldür. Örneğin bir model, MCP üzerinden bir karar veritabanında arama yapabilir. Modelin kendi hafızasına değil gerçek bir kaynağa dayanmasına yardım eder.

23. Vektör araması (anlamsal arama)

Vektör araması, metinleri anlamlarına göre sayısal temsillere çevirip birbirine en yakın olanları bulan arama yöntemidir. "Kira bedelinin uyarlanması" diye aradığınızda, aynı kelimeleri içermeyen ama aynı konuyu işleyen kararları da bulabilir. RAG sistemlerinin temel bileşenidir.

24. İnce ayar (fine-tuning)

İnce ayar, genel amaçlı bir modelin belirli bir alana ait verilerle ek eğitimden geçirilmesidir. Modelin terminolojiye ve üsluba uymasını sağlayabilir. Ancak ince ayarlı bir model de güncel olmayan veya yanlış bilgi üretebilir; doğrulama ihtiyacı sürer.

Kişisel veri ve güvenlik

25. KVKK

KVKK, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur. Kişisel verilerin işlenme şartlarını, ilgili kişinin haklarını ve yurt dışı aktarım kurallarını düzenler. Avukatların yapay zekâ kullanımındaki etkisini avukatlar için yapay zekâ ve KVKK yazımızda anlattık.

26. Veri sorumlusu

Veri sorumlusu, kişisel verilerin işleme amaçlarını ve araçlarını belirleyen, veri kayıt sistemini yöneten kişi veya kurumdur. Müvekkil verilerini işleyen avukat veya büro, kural olarak bu veriler bakımından veri sorumlusudur. Hukuki yükümlülüklerin çoğu veri sorumlusuna aittir.

27. Veri işleyen

Veri işleyen, veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel veri işleyen kişi veya kurumdur. Büronun kullandığı bulut yazılımı veya yapay zekâ hizmet sağlayıcısı genellikle bu konumdadır. Veri sorumlusu ile veri işleyen arasında yazılı bir sözleşme yapılması önerilir.

28. Açık rıza

Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. KVKK'da kişisel veri işlemenin şartlarından biridir, ama tek şartı değildir. Genel, her şeyi kapsayan "battaniye" rızalar geçerli kabul edilmez.

29. Yurt dışı aktarım

Yurt dışı aktarım, kişisel verinin Türkiye dışındaki bir alıcıya veya sunucuya gönderilmesidir. KVKK m.9, yeterlilik kararı, uygun güvenceler ve sınırlı istisnalar çerçevesinde aktarıma izin verir. Yaygın dil modellerinin çoğu yurt dışında çalıştığı için yapay zekâ kullanımında doğrudan önemlidir; Av. Asistan yapay zekâ özelliklerini ilk kullanımda bu konuda bilgilendirip açık onay ister.

30. Maskeleme

Maskeleme, belgedeki ad, TCKN, adres, telefon gibi tanımlayıcı bilgilerin yapay zekâya veya üçüncü tarafa gönderilmeden önce gizlenmesi ya da yer tutucuyla değiştirilmesidir. Riski azaltır ama dolaylı tanımlayıcılar (nadir bir meslek, küçük bir yer adı) gözden kaçabilir. Bkz. müvekkil verisi maskeleme.

31. Anonimleştirme

Anonimleştirme, kişisel verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir. Gerçek anlamda anonimleşen veri artık kişisel veri sayılmaz. Hukuk metinlerinde tam anonimleştirme, olay ayrıntıları nedeniyle zordur.

32. Takma ad (psödonimleştirme)

Takma ad kullanımı, gerçek kimliğin "Davacı A", "Şirket B" gibi kodlarla değiştirilmesi, eşleştirme anahtarının ise ayrı tutulmasıdır. Anahtar elinizde olduğu için veri hâlâ kişisel veri sayılır. Maskelemeden farkı, sonradan geri çevrilebilir olmasıdır.

33. VERBİS

VERBİS (Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi), Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun veri sorumlularının kayıt olduğu sicildir. Kayıt yükümlülüğü, çalışan sayısı, mali tablo büyüklüğü ve faaliyet alanına göre değişir; bazı gruplar istisna tutulmuştur.

34. Mesleki sır

Mesleki sır, avukatın mesleği dolayısıyla öğrendiği ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile meslek kuralları gereği saklamakla yükümlü olduğu bilgilerdir. Yapay zekâ aracına gönderilen her bilgi bu yükümlülük açısından değerlendirilmelidir. TBB'nin yapay zekâ rehberi de mesleki sırrın yapay zekâya devredilemeyeceğini vurgular; ayrıntı avukatların yapay zekâ kullanımı 2026 yazımızda.

Büro yazılımı ve altyapı

35. Legaltech

Legaltech (hukuk teknolojisi), hukuki hizmetlerin üretilmesi ve sunulmasında kullanılan yazılım ve teknolojilerin bütünüdür. Büro yönetimi, belge otomasyonu, içtihat araması, e-imza ve yapay zekâ araçları bu kapsamdadır. Türkiye'de UYAP ve UETS ile uyum, legaltech araçlarının temel ölçütlerinden biridir.

36. Büro yönetim yazılımı

Büro yönetim yazılımı, dava, müvekkil, duruşma, süre, görev, belge ve mali kayıtların tek bir sistemde tutulduğu programdır. İyi bir yazılım çift veri girişini azaltır ve süre kaçırma riskini düşürür. Seçim ölçütleri için avukat büro programı seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

37. Tarayıcı eklentisi

Tarayıcı eklentisi, Chrome gibi bir tarayıcıya eklenen ve açık sayfalarla etkileşebilen küçük yazılımdır. Av. Asistan eklentisi, avukatın kendi UYAP ve UETS oturumunda görünen verileri büro yazılımına aktarır; avukat şifresini üçüncü bir tarafa vermez. Karşılaştırma için UYAP entegre avukat programları.

38. Bulut yazılım

Bulut yazılım, verinin büro bilgisayarında değil hizmet sağlayıcının sunucularında tutulduğu ve internet üzerinden erişildiği yazılımdır. Her cihazdan erişim ve otomatik yedekleme sağlar. Verinin hangi ülkede tutulduğu KVKK açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

39. İki aşamalı doğrulama

İki aşamalı doğrulama, girişte şifreye ek olarak telefona gelen kod veya doğrulama uygulaması gibi ikinci bir kanıt istenmesidir. Şifre ele geçirilse bile hesabın açılmasını zorlaştırır. Müvekkil verisi tutan her hesapta kullanılması önerilir.

40. Doğal dil araması

Doğal dil araması, anahtar kelime yerine gündelik dille ("kiracının tahliyesi için ihtarname şartı") arama yapılmasıdır. Emsal karar aramada özellikle kullanışlıdır. Av. Asistan'da emsal aramadaki "Geliştir" düğmesi olay anlatımınızı arama sorgusuna çevirir; sorgular saklanmaz.

Ayrıca okuyun: KEP ile UETS Arasındaki Fark Nedir? Avukatlar İçin E-Tebligat Rehberi, UYAP Safahat Nedir, Dosya Gelişmeleri Nasıl Takip Edilir?

Sık Sorulan Sorular

Legaltech ne demek?

Legaltech, hukuki hizmetlerin üretilmesi ve sunulmasında kullanılan yazılım ve teknolojilerin genel adıdır. Büro yönetimi, içtihat araması, e-imza ve yapay zekâ araçları bu kapsamdadır.

Maskeleme, anonimleştirme ve takma ad arasındaki fark nedir?

Maskeleme tanımlayıcıları gizler; anonimleştirme kişiyle bağı geri dönülmez biçimde koparır ve veri artık kişisel veri sayılmaz; takma adda ise eşleştirme anahtarı saklandığı için veri kişisel veri olmaya devam eder.

UYAP ile UETS arasındaki fark nedir?

UYAP dava ve icra dosyalarının yürütüldüğü yargı bilişim sistemidir; UETS ise PTT'nin işlettiği elektronik tebligat sistemidir. Av. Asistan ikisini de tarayıcı eklentisiyle aktarır.

Halüsinasyon neden avukatlar için önemli?

Çünkü yapay zekâ var olmayan karar künyesi veya kanun maddesini gerçekmiş gibi üretebilir. Dilekçeye giren böyle bir atıf mesleki sorumluluk doğurabilir; her atıf resmî kaynaktan doğrulanmalıdır.

RAG halüsinasyonu tamamen önler mi?

Hayır. RAG modelin güvenilir bir kaynaktan bulduğu metne dayanmasını sağlayarak riski azaltır, ama model bulunan metni yanlış yorumlayabilir. Doğrulama yine gereklidir.