İstinaf ile Temyiz Arasındaki Fark: Yollar, Süreler ve Sınırlar

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesi (idari yargıda bölge idare mahkemesi) tarafından hem olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesidir; temyiz ise kural olarak bölge mahkemesi kararının Yargıtay veya Danıştay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetlenmesidir. Hukuk yargılamasında istinaf ve temyiz süresi iki haftadır (HMK m.345, m.361). Ceza yargılamasında her iki süre de gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273, m.291); idari yargıda ise kural olarak otuz gündür.

Bu rehberde üç yargı kolunda istinaf ve temyiz yollarını, başvuru sürelerini, kesinlik sınırını ve sürelerin nereden başladığını karşılaştırıyoruz. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için rakam vermiyoruz; dosyanızdaki karar tarihine göre güncel sınırı kontrol etmeniz gerekir.

İstinaf ile temyiz arasındaki temel fark nedir?

Temel fark inceleme kapsamındadır: istinaf mahkemesi dosyayı ikinci bir ilk derece mahkemesi gibi inceleyebilir, delil toplayabilir ve yeniden hüküm kurabilir; temyiz mercii ise kural olarak olayları yeniden tespit etmez, hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığına bakar.

Ölçüt	İstinaf	Temyiz
Merci (hukuk/ceza)	Bölge adliye mahkemesi	Yargıtay
Merci (idari)	Bölge idare mahkemesi	Danıştay
İncelenen karar	İlk derece mahkemesi kararı	Kural olarak bölge mahkemesi kararı
İnceleme kapsamı	Olay ve hukuk denetimi	Hukuka uygunluk denetimi
Duruşma ve delil	Gerektiğinde duruşma, delil toplama	İstisnai
Hukuk süresi	İki hafta (HMK m.345)	İki hafta (HMK m.361)
Ceza süresi	İki hafta (CMK m.273)	İki hafta (CMK m.291)
İdari süre	Otuz gün (İYUK m.45)	Otuz gün (İYUK m.46)

Pratik sonuç şudur: istinafta yeni bir değerlendirme şansınız vardır, temyizde ise hukuki bir hatayı göstermeniz gerekir. Temyiz dilekçesinde olaylara ilişkin uzun anlatımlar yerine, ihlal edilen kural ve bu ihlalin karara etkisi öne çıkarılmalıdır.

Hukuk yargılamasında istinaf yolu nasıl işler?

Hukuk yargılamasında ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı, kesin olmamaları kaydıyla, bölge adliye mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341). Başvuru süresi iki haftadır ve kararın taraflara tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345).

Hangi kararlar istinafa tabidir? (HMK m.341)

• İlk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar.
• İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin kabulü veya reddine ilişkin kararlar ile bunlara itiraz üzerine verilen kararlar.
• Miktar veya değeri kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; bu kararlara karşı istinaf yoluna gidilemez.

HMK m.341'deki parasal sınır sabit değildir. Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve hangi sınırın uygulanacağı kararın verildiği tarihe göre belirlenir. Bu nedenle dilekçe hazırlamadan önce kararın tarihine uygun güncel sınırı kontrol etmeniz gerekir.

İstinaf süresi ne zaman başlar? (HMK m.345)

İstinaf süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflara tebliğiyle her taraf için ayrı ayrı işlemeye başlar. Tarafların karar tebliğ edilmeden de istinaf yoluna başvurabilmesi mümkündür. Özel kanunlardaki farklı süre hükümleri saklıdır; örneğin bazı özel yargılama türlerinde süre daha kısa olabilir.

Bölge adliye mahkemesi hangi kararları verebilir?

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddedebilir, kararı kaldırıp dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir (kanunda sayılan usul eksiklikleri varsa) ya da kararı kaldırıp yeniden esas hakkında karar verebilir. Bu sonuncusu istinafı temyizden ayıran en önemli özelliktir.

Hukuk yargılamasında temyiz yolu nasıl işler?

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin verdiği nihai kararlara karşı, kesin olmamaları kaydıyla, Yargıtay'a temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m.361). Temyiz süresi de iki haftadır ve kararın tebliğiyle işlemeye başlar.

Hangi kararlar temyiz edilemez? (HMK m.362)

HMK m.362, bölge adliye mahkemesi kararlarından hangilerinin temyiz edilemeyeceğini sayar. Bunlar arasında miktar veya değeri kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen davalar, nüfus kaydının düzeltilmesi dışındaki bazı çekişmesiz yargı işleri ve kanunda sayılan diğer kararlar bulunur. Temyiz sınırı da istinaf sınırı gibi her yıl yeniden değerleme ile güncellenir.

Temyizde hangi sebepler ileri sürülebilir?

Temyiz sebepleri hukuka aykırılığa dayanır: hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması, mahkemenin görev veya yetkisizliği, hâkimin reddi sebeplerinin bulunması, tarafların hukuki dinlenilme hakkının ihlali gibi. Olayların değerlendirilmesine yönelik itirazlar, ancak hukuki bir hataya bağlanabildiğinde anlamlıdır.

Ceza yargılamasında istinaf ve temyiz nasıl işler?

Ceza yargılamasında ilk derece mahkemesi hükümlerine karşı istinaf (CMK m.272-273), bölge adliye mahkemesi ceza dairesi hükümlerine karşı ise temyiz (CMK m.286, 291) yoluna başvurulur. 7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra her iki süre de hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır.

Konu	İstinaf (CMK)	Temyiz (CMK)
Dayanak	m.272-273	m.286, m.291
Süre	İki hafta	İki hafta
Başlangıç	Gerekçeli hükmün tebliği	Gerekçeli hükmün tebliği
Başvuru şekli	Dilekçe veya zabıt kâtibine beyan	Dilekçe veya zabıt kâtibine beyan

Değişiklikten önce istinaf süresi yedi gün, temyiz süresi on beş gündü ve süreler kural olarak hükmün açıklanmasından başlıyordu. Değişiklik öncesinde verilen hükümler için geçiş hükmünün uygulanıp uygulanmadığını mutlaka kontrol edin; eski ve yeni süre arasındaki fark, bir hükmün kesinleşip kesinleşmediğini belirleyebilir.

Ceza yargılamasında da bazı hükümler kesindir veya istinaf ya da temyiz yoluna kapalıdır. Örneğin CMK m.272 belirli miktarın altındaki adli para cezalarını istinafa kapatır, CMK m.286 ise bazı bölge adliye mahkemesi kararlarını temyize kapatır. Bu sınırların ayrıntıları için güncel metne başvurmanız gerekir.

İdari yargıda istinaf ve temyiz nasıl işler?

İdari yargıda idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı bölge idare mahkemesine istinaf (İYUK m.45), bölge idare mahkemesi ile Danıştay'ın ilk derece sıfatıyla verdiği bazı kararlara karşı Danıştay'a temyiz (İYUK m.46) yoluna başvurulur. Kanunda ayrıca süre gösterilmeyen hallerde her iki başvuru süresi de kararın tebliğinden itibaren otuz gündür.

İdari yargıda temyiz yoluna gidilebilecek kararlar sınırlıdır. Bölge idare mahkemesi kararlarının önemli bir kısmı kesindir ve yalnızca kanunda sayılan konulardaki kararlar Danıştay'ın temyiz denetimine tabidir. Dosyanızdaki kararın temyize açık olup olmadığını İYUK m.46'nın güncel metniyle kontrol etmeniz gerekir. İdari yargıda da parasal sınırlar yeniden değerleme ile güncellenir.

İstinaf ve temyiz dilekçelerinin içeriği nasıl farklılaşır?

İstinaf dilekçesinde hem olaylara hem hukuka ilişkin itirazlar ileri sürülebilir; temyiz dilekçesinde ise ağırlık, kararın hangi hukuk kuralını ihlal ettiğini göstermeye verilmelidir. İki dilekçe aynı kalıpla yazıldığında temyiz dilekçesi gereksiz uzar ve asıl hukuki sorun gözden kaçabilir.

İstinaf dilekçesinde nelere yer verilir?

• Kararı veren mahkeme, esas ve karar numarası, tebliğ tarihi.
• Başvuranın ve karşı tarafın kimlik ve adres bilgileri, varsa vekil bilgileri.
• İstinaf sebepleri ve gerekçesi: delillerin yanlış değerlendirilmesi, eksik inceleme, hukukun yanlış uygulanması.
• Talep sonucu: kararın kaldırılması, yeniden hüküm kurulması veya dosyanın geri gönderilmesi.

Bölge adliye mahkemesi kural olarak istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; kamu düzenine aykırılık ise kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle istinaf sebeplerini dilekçede açık ve eksiksiz yazmak, sonradan "ek dilekçe" ile sebep eklemeye güvenmekten daha güvenlidir.

Temyiz dilekçesinde nelere yer verilir?

Temyiz dilekçesinde bölge adliye mahkemesi kararının hangi noktada hukuka aykırı olduğu, bu aykırılığın sonucu nasıl etkilediği ve varsa bu görüşü destekleyen Yargıtay kararları yer almalıdır. Emsal karar kullanacaksanız künyeyi tam metinden doğrulayın; künyenin doğru yazımını Yargıtay kararı nasıl okunur yazımızda anlattık. Uygun kararları bulmak için emsal karar arama modülünde doğal dille arama yapıp sonuçları daire ve tarihe göre süzebilirsiniz.

İstinaf ve temyiz süreleri nasıl hesaplanır?

Kanun yolu süreleri tebliğ tarihini izleyen günden itibaren hesaplanır; hafta olarak belirlenen süreler, son haftada başlangıç gününe karşılık gelen günün çalışma saati bitiminde sona erer. Son gün resmî tatile denk gelirse süre, izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (HMK m.93).

Tebliğ tarihi doğru tespit edilmezse süre de yanlış hesaplanır. Elektronik tebligatta 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a gereği tebliğ, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Bu kuralı ve takip yöntemini UYAP ve UETS tebligat takibi yazımızda anlattık.

Adli tatil (20 Temmuz - 31 Ağustos) hukuk yargılamasında kural olarak süreleri etkiler: tatil içinde sona erecek süreler, tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m.104). Ceza yargılamasında ise CMK m.331 farklı bir düzen öngörür. Ayrıntılar için hukuki süre hesaplama ve adli tatil yazımıza bakabilirsiniz.

Süreleri kaçırmamak için pratik öneriler

• Tebliğ tarihini, tebligat belgesindeki veya UETS kaydındaki tarih üzerinden kaydedin; tahminle değil.
• Yargı kolunu ve kararın türünü (nihai karar, ara karar, tedbir kararı) not edin; süre buna göre değişebilir.
• Kararın kesin olup olmadığını, karar tarihindeki güncel parasal sınırla kontrol edin.
• Son günü takvime düşürün ve birkaç gün önceden hatırlatma kurun.
• Büroda süreyi kimin takip ettiğini açıkça belirleyin.

Av. Asistan kanun yolu sürelerinin takibinde nasıl yardımcı olur?

Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. UETS e-tebligat entegrasyonu tebligatları ekleriyle birlikte aktarır, 7201 s.K. m.7/a'daki beşinci gün kuralını hafta sonu ve resmî tatiller dahil otomatik hesaplar ve doğan süreleri takvime düşürerek 7, 3 ve 1 gün kala hatırlatır. Tebligattaki dosya numarası eşleşirse tebligat ilgili davaya bağlanır.

Süreli işler bölümünde hukuki süreler tahminle değil kural motoruyla, adli tatil dikkate alınarak hesaplanır. UYAP entegrasyonu ise dosyanın mahkemesini, yargı türünü ve dosyaya düşen yeni evrakı aktararak kararın tebliğ edildiğini fark etmenizi kolaylaştırır. Yeni evrak bildirimlerinin nasıl çalıştığını UYAP yeni evrak takibi yazımızda anlattık.

Yapay zekâ asistanı süre hesaplamaz ve kanun yolu stratejisi önermez. Gerekçeli kararın uzun metnini özetlemek veya karar üzerinde soru sormak için kullanılabilir; çıktının doğrulanması avukata aittir.

Ayrıca okuyun: İdari Dava Açma Süresi ve İptal Davası Rehberi, İtirazın İptali ile İtirazın Kaldırılması Arasındaki Fark

Sık Sorulan Sorular

Hukuk davalarında istinaf süresi kaç gündür?

HMK m.345'e göre istinaf süresi iki haftadır ve ilamın tebliğiyle her taraf için ayrı işlemeye başlar. Özel kanunlardaki farklı süreler saklıdır.

Ceza davalarında istinaf ve temyiz süresi değişti mi?

Evet. 7499 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle CMK m.273 ve m.291'deki süreler iki haftaya çıkarıldı ve gerekçeli hükmün tebliğinden başlatıldı. Değişiklik öncesi hükümler için geçiş hükmünü kontrol edin.

İstinaf ve temyiz kesinlik sınırı neden her yıl değişiyor?

HMK'daki parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Uygulanacak sınır, kararın verildiği tarihe göre belirlenir; bu yüzden sabit bir rakam ezberlemek yerine güncel sınırı kontrol etmek gerekir.

Bölge adliye mahkemesi yeniden hüküm kurabilir mi?

Evet. İstinaf incelemesinde bölge adliye mahkemesi gerekli gördüğünde ilk derece kararını kaldırıp esas hakkında yeniden karar verebilir. Temyiz incelemesinde ise Yargıtay kural olarak bozma veya onama kararı verir.

İdari yargıda her karar Danıştay'a temyiz edilebilir mi?

Hayır. Bölge idare mahkemesi kararlarının önemli kısmı kesindir; yalnızca İYUK m.46'da sayılan konulardaki kararlar temyiz edilebilir.

Kesin bir karara karşı yine de başvuru yapılırsa ne olur?

Kesin karara karşı yapılan istinaf veya temyiz başvurusu, ilk derece mahkemesi ya da kanun yolu mercii tarafından reddedilir. Başvurudan önce kesinlik durumunu kontrol etmek gereksiz masraf ve zaman kaybını önler.