İcra Takip Türleri: İlamlı, İlamsız ve Kambiyo Senetlerine Dayalı Takip

İcra ve İflas Kanunu (İİK) para alacakları için üç temel takip yolu öngörür: mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki bir belgeye dayanan ilamlı takip, herhangi bir belgeye dayanmadan da başlatılabilen genel haciz yoluyla ilamsız takip ve çek, poliçe, bono gibi kambiyo senetlerine dayalı özel takip. Bunların yanında rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip, iflas yoluyla takip ve kira alacakları için tahliye talepli takip gibi özel yollar vardır. Takip türü; borçluya gönderilen emri, itiraz süresini, itirazın takibi durdurup durdurmadığını ve itirazın nereye yapılacağını belirler.

Bu yazı takip türlerinin farkına odaklanıyor. Takip açıldıktan sonra dosyaların nasıl izleneceğini, tahsilat ve haciz aşamalarının nasıl yönetileceğini ise icra dosyası takibi yazısında anlattık.

Takip türü seçimi neden önemlidir?

Takip türü önemlidir, çünkü borçlunun itiraz hakkı, itirazın etkisi ve alacaklının itirazı aşmak için başvuracağı yol, seçilen takip türüne göre tamamen değişir. Yanlış yolun seçilmesi, takibin iptali veya zaman kaybı sonucunu doğurabilir.

Seçimi etkileyen başlıca sorular şunlardır:

• Elinizde kesinleşmiş ya da kesinleşmeden icra edilebilir bir mahkeme kararı veya ilam niteliğinde bir belge var mı?
• Alacak bir çek, bono veya poliçeye mi dayanıyor?
• Alacak rehinle (ipotek veya taşınır rehni) güvence altına alınmış mı?
• Borçlu tacir mi ve iflas yolu tercih edilmek isteniyor mu?
• Kira alacağıyla birlikte tahliye de istenecek mi?

İcra takip türleri bir bakışta nasıl ayrılır?

Takip türleri; dayanak belge, borçluya tebliğ edilen emir, ödeme ve itiraz süresi ile itirazın merci ve etkisi bakımından ayrılır. Aşağıdaki tablo temel farkları özetler.

Takip türü	Dayanak	Tebliğ edilen emir	İtiraz / şikâyet süresi	İtirazın yeri ve etkisi
İlamlı takip (İİK m.24 vd.)	Mahkeme ilamı veya ilam niteliğinde belge	İcra emri	7 gün (para alacağında)	İcra mahkemesine; takip kendiliğinden durmaz
İlamsız takip (İİK m.42 vd.)	Belge şart değil (adi senet, fatura, sözleşme veya belgesiz)	Ödeme emri (Örnek 7)	7 gün	İcra dairesine; takip durur
Kambiyo senetlerine dayalı takip (İİK m.167 vd.)	Çek, bono, poliçe	Ödeme emri (Örnek 10)	5 gün	İcra mahkemesine; takip kendiliğinden durmaz
Rehnin paraya çevrilmesi (İİK m.145 vd.)	Taşınır rehni veya ipotek	Ödeme emri veya icra emri	Türüne göre değişir	Türüne göre değişir
İflas yoluyla takip (İİK m.154 vd.)	Borçlu iflasa tabi kişi	İflas ödeme emri	Kanundaki özel süre	Ticaret mahkemesinde iflas davası
Kira alacağı ve tahliye (İİK m.269 vd.)	Kira sözleşmesi	Tahliye ihtarlı ödeme emri	7 gün	İcra dairesine; tahliye için icra mahkemesi

Tablodaki süreler kanunda sabit gün sayılarıdır; tebliğden itibaren işler. Elektronik tebligatta tebliğ, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a gereği muhatabın adresine ulaşmasını izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Hafta sonu ve tatil kuralları dahil süre hesabının ayrıntısı için hukuki süre hesaplama ve adli tatil yazısına bakabilirsiniz.

İlamlı takip nedir, ne zaman kullanılır?

İlamlı takip, bir mahkeme kararına veya kanunun ilam niteliğinde saydığı bir belgeye dayanan, borçluya icra emri gönderilerek başlatılan takiptir. Alacağın varlığı yargı kararıyla ortaya konduğundan, borçlunun itiraz imkânı sınırlıdır.

İlam niteliğindeki belgeler

İİK m.38, bazı belgeleri ilam niteliğinde sayar: mahkeme huzurunda yapılan sulh ve kabuller, noterlikçe düzenlenen ve tarafların imzasını taşıyan para borcu ikrarını içeren senetler, ipotek akit tabloları gibi. Ayrıca arabuluculuk süreci sonunda düzenlenen ve icra edilebilirlik şerhi alınan anlaşma belgeleri de ilam niteliğindedir. Bu belgelerle ilamsız takip yerine doğrudan ilamlı takip yapılabilir.

Borçlunun yapabilecekleri

İlamlı takipte borçlu, borcun itfa edildiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürerek icra mahkemesinden takibin iptalini veya ertelenmesini isteyebilir (İİK m.33). Bu itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için icra mahkemesinden karar alınması gerekir. Henüz kesinleşmemiş bir ilamla takip yapılmışsa, borçlu üst mahkemeden icranın geri bırakılması kararı alarak takibi durdurabilir (İİK m.36).

İlamsız takip nasıl işler?

İlamsız (genel haciz yoluyla) takip, alacaklının elinde ilam veya kambiyo senedi olmasa da başlatabildiği, en sık kullanılan takip türüdür. Takip talebi icra dairesine verilir ve borçluya ödeme emri tebliğ edilir.

Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde borcu öder veya icra dairesine itiraz eder (İİK m.62). İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur (İİK m.66). Bu noktada alacaklının iki yolu vardır:

1. İtirazın iptali davası (İİK m.67): Genel mahkemede açılır, alacağın varlığı yargılamayla ispat edilir.
2. İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacaklının elinde kanunun saydığı nitelikte belge varsa, icra mahkemesinden istenir.

İki yolun farkını ayrıntılı olarak itirazın iptali ve kaldırılması yazısında, borçlu tarafından itirazın şekil ve sonuçlarını ise ödeme emrine itiraz yazısında anlattık.

Kambiyo senetlerine dayalı takibin farkı nedir?

Kambiyo senetlerine dayalı takip, çek, bono ve poliçe için öngörülen, ilamsız takibe göre alacaklı lehine daha hızlı işleyen özel bir takip yoludur. Fark, sürelerde ve itirazın etkisinde ortaya çıkar.

• Kısa itiraz süresi: Borçlu, imzaya ve borca itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde yapmalıdır (İİK m.168, m.169).
• İtirazın yeri: İtiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.
• Takip durmaz: İtiraz kendiliğinden takibi durdurmaz; borçlu icra mahkemesinden takibin durdurulması kararı istemelidir.
• Ödeme süresi: Borcun ödenmesi için süre ilamsız takiptekinden farklıdır.
• Senet incelemesi: İcra dairesi, senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını kendiliğinden inceler (İİK m.167, m.168/1); vasıf eksikse takip talebini reddeder.

Kambiyo senedinin vasfı tartışmalıysa (örneğin bononun zorunlu unsurlarından biri eksikse), alacaklı ilamsız takip yoluna da başvurabilir. Hangi yolun seçileceği, senedin şekli ve borçlunun olası itirazları değerlendirilerek belirlenmelidir. Belirli bir şekil eksikliğinin kambiyo vasfını ortadan kaldırıp kaldırmadığına dair Yargıtay uygulamasını emsal karar arama ile bulabilirsiniz.

Rehinli, iflas yoluyla ve kira takibi ne zaman gerekir?

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip

Alacak bir rehinle güvence altına alınmışsa, alacaklı kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurmalıdır (İİK m.45). Taşınır rehni ve taşınmaz rehni (ipotek) için ayrı usuller vardır; ipotek akit tablosunun içeriğine göre ilamlı veya ilamsız usul uygulanır.

İflas yoluyla takip

Borçlu iflasa tabi bir kişiyse (örneğin tacir), alacaklı genel haciz yolu yerine iflas yolunu seçebilir. Bu yolda borçluya iflas ödeme emri tebliğ edilir; borç ödenmez ve itiraz edilirse alacaklı ticaret mahkemesinden iflas kararı ister. İflas yolu tüm alacaklıları ilgilendiren sonuçlar doğurduğundan stratejik bir tercihtir.

Kira alacakları ve tahliye

Kira alacağı için yapılan takipte tahliye ihtarlı ödeme emri gönderilebilir. Borçlu kira borcunu süresinde ödemezse, alacaklı icra mahkemesinden tahliye isteyebilir. Kira hukukunun dava tarafını kira tespit ve tahliye davası yazısında ele alıyoruz.

Takip türünü seçerken hangi adımları izlemelisiniz?

Takip türünü seçerken önce dayanak belgeyi, sonra güvenceyi, en son borçlunun niteliğini değerlendirmek pratik bir sıralamadır. Kontrol listesi:

1. Belgeyi sınıflandırın: İlam veya ilam niteliğinde belge mi, kambiyo senedi mi, adi belge mi?
2. Güvenceyi kontrol edin: Rehin varsa önce rehin yolu gerekir mi?
3. Borçlunun niteliğini belirleyin: Tacir mi, iflas yolu mantıklı mı?
4. Yetkili icra dairesini seçin: Yetki itirazı takibi geciktirir; sözleşmedeki yetki şartını ve genel yetki kurallarını kontrol edin.
5. Masrafı hesaplayın: Takip açılış harç ve masraflarını icra takip masrafları aracıyla güncel tarifeye göre hesaplayın; tutarlar her yıl güncellenir.
6. Faizi belirleyin: İşlemiş faiz ve takip sonrası faiz türünü (yasal, ticari, sözleşmesel) netleştirin. Hesap için yasal faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
7. İtiraz sonrasını planlayın: Borçlu itiraz ederse hangi yola başvuracağınızı (itirazın iptali, kaldırılması, icra mahkemesi) baştan düşünün.

Seçimde bir başka pratik ölçüt de borçlunun olası savunmasıdır. Borçlunun ödeme savunması yapacağını öngörüyorsanız ve elinizde güçlü bir belge varsa, itirazın kaldırılması yolunun açık olduğu bir takip türü zaman kazandırır. Alacak belgesiz ve tartışmalıysa, ilamsız takip sonrasında itirazın iptali davası kaçınılmaz olabilir; bu durumda doğrudan alacak davası açmanın maliyet ve süre bakımından daha mantıklı olup olmadığını da değerlendirmek gerekir. Konu ticari alacaksa dava şartı arabuluculuk da planlamaya dahil edilmelidir.

Son olarak, takip türü seçimini dosya kartına not etmek ve gerekçesini kısaca yazmak, dosyayı devralan bir meslektaşın ya da izin dönüşü sizin, hangi sürenin neden geçerli olduğunu hızla anlamanızı sağlar. Özellikle aynı müvekkil için hem ilamsız hem kambiyo takibi yürütülüyorsa, sürelerin karışmaması için bu not büyük kolaylık sağlar.

Farklı türdeki takipleri büroda nasıl izlersiniz?

Farklı türdeki takiplerin farklı sürelere tabi olması, büroda takip türünün dosya kartında açıkça görünmesini gerektirir. Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. İcra dosyaları için sağladıkları:

• Kapak bilgisi: UYAP entegrasyonu ile dosya no, icra dairesi, yargı türü ve durum dosya kartına aktarılır.
• Tahsilat ve reddiyat: İcra dosyasındaki tahsilat ve reddiyat kayıtları ile harç ve masraf ödemeleri UYAP'tan aktarılır.
• Taraflar ve müvekkil kartı: Taraflar TCKN/VKN ile tekilleştirilir; vekil olduğunuz taraflardan müvekkil kartı otomatik oluşur.
• Tebligatlar: UETS e-tebligat entegrasyonu ile tebligatlar ekleriyle aktarılır, 5. gün kuralına göre tebliğ tarihi hesaplanır ve süreler takvime düşer.
• Yeni evrak bildirimi: Borçlu itirazı veya icra mahkemesi yazısı dosyaya düştüğünde bildirim alırsınız.

Takibin türünü belirlemek, belgeyi yorumlamak ve itiraz sonrası yolu seçmek avukatın işidir; uygulama bu kararları vermez. Tebligat takibinin ayrıntısı için UYAP ve UETS tebligat takibi yazısına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İlamlı ve ilamsız takip arasındaki temel fark nedir?

İlamlı takip bir mahkeme kararına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanır ve borçluya icra emri gönderilir. İlamsız takip belge olmadan da başlatılabilir, borçluya ödeme emri gönderilir ve borçlunun itirazı takibi durdurur.

Kambiyo takibinde itiraz süresi kaç gündür?

Kambiyo senetlerine dayalı takipte borçlu, imzaya ve borca itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapar. İlamsız takipte bu süre 7 gündür ve itiraz icra dairesine yapılır.

Elimde bono var ama vasfı tartışmalı; hangi yolu seçmeliyim?

Senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa kambiyo takibi reddedilebilir. Bu durumda genel haciz yoluyla ilamsız takip bir seçenektir. Karar, senedin şekli ve borçlunun olası itirazları değerlendirilerek verilmelidir.

Arabuluculuk anlaşma belgesiyle ilamlı takip yapılabilir mi?

İcra edilebilirlik şerhi alınmış arabuluculuk anlaşma belgesi ilam niteliğindedir ve ilamlı takibe dayanak olabilir. Arabuluculuk sürecinin genel çerçevesi için dava şartı arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.

Av. Asistan takip türünü kendisi belirler mi?

Hayır. Uygulama, UYAP'taki dosyanın kapak bilgisini, taraflarını, tahsilat ve reddiyat kayıtlarını aktarır. Takip türünün seçimi ve hukuki değerlendirme avukata aittir.