Hukuki Süreleri Kaçırmamak: Adli Tatil Dahil Süre Hesaplama Rehberi

Hukuki süre hesabında üç kural belirleyicidir: gün olarak belirlenen sürede sürenin başladığı gün hesaba katılmaz, son gün resmi tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş gününün mesai bitiminde sona erer ve adli tatile (20 Temmuz - 31 Ağustos) rastlayan süreler hukuk yargılamasında tatilin bitiminden itibaren bir hafta, ceza yargılamasında üç gün uzamış sayılır. İcra müdürlüğü işlemlerinde ise adli tatil kural olarak sürelere etki etmez. Bu rehberde ilgili maddeleri, sık kullanılan süreleri ve adım adım bir örnek hesaplamayı bulacaksınız.

Aşağıdaki bilgiler genel bir yol haritasıdır; her somut dosyada özel kanun hükümleri, tebliğ şekli ve güncel kanun değişiklikleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukuk yargılamasında süre nasıl hesaplanır?

Hukuk yargılamasında süre hesabı HMK m.92 ve m.93'e göre yapılır. Gün olarak belirlenen sürelerde sürenin başladığı gün hesaba katılmaz; süre son günün tatil saatinde biter. Hafta, ay veya yıl olarak belirlenen süreler, başladığı güne karşılık gelen son hafta, ay veya yılın aynı gününün tatil saatinde sona erer.

HMK m.92: başlangıç ve bitiş

• Gün olarak süre: Tebliğ gününü saymazsınız; ertesi gün birinci gündür.
• Hafta olarak süre: Tebliğ Salı günü yapıldıysa, iki haftalık süre iki hafta sonraki Salı günü mesai bitiminde sona erer.
• Ay olarak süre: 15 Mart'ta başlayan bir aylık süre 15 Nisan'da sona erer. Son ayda karşılık gelen gün yoksa (ör. 31 Ocak + 1 ay) o ayın son günü esas alınır.

HMK m.93: tatil günleri

Resmi tatil günleri süreye dahildir. Ancak sürenin son günü resmi tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün çalışma saati bitiminde sona erer. Hafta sonu da bu anlamda tatil sayılır.

Adli tatil süreleri nasıl etkiler?

Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar ve 31 Ağustos'ta sona erer (HMK m.102). Adli tatilde görülecek işler dışındaki davalarda, adli tatile rastlayan süreler tatilin bitim gününden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m.104).

Uzama ne zaman uygulanır?

Bir haftalık uzama, sürenin son günü adli tatile denk geldiğinde uygulanır. Süre adli tatil içinde başlayıp tatil içinde bitiyorsa veya tatilden önce başlayıp tatil içinde bitiyorsa, son gün 7 Eylül olur. Süre tatil içinde başlayıp tatil bittikten sonra sona eriyorsa, uzama söz konusu olmaz; süre normal hesapla biter.

Adli tatilde görülecek işler (HMK m.103)

HMK m.103'te sayılan işlerde (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti, nafaka, nesep, velayet, vesayet gibi işler ile çekişmesiz yargı işleri ve ivedi işler) adli tatil süreleri durdurmaz ve uzatmaz; süre normal şekilde işler. Dosyanızın bu kapsama girip girmediğini her zaman kontrol edin.

İcra işlerinde adli tatil uygulanır mı?

İcra ve iflas dairelerinin işlemleri adli tatilde de devam eder; İİK'deki süreler kural olarak adli tatil nedeniyle uzamaz. İcra hukukunda süre hesabı İİK m.19'a tabidir: gün olarak belirlenen sürede başlangıç günü sayılmaz, son gün resmi tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe uzar.

Pratik sonuç: ödeme emrine itiraz gibi icra müdürlüğüne karşı yapılacak işlemlerde adli tatile güvenip bir hafta uzama beklemek risklidir. Bu sürelerde hesabı adli tatil yokmuş gibi yapın.

Ceza yargılamasında süre ve adli tatil nasıl işler?

Ceza yargılamasında adli tatil yine 20 Temmuz - 31 Ağustos arasıdır (CMK m.331). Tatil süresine rastlayan süreler, tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır. Ancak tutuklu işler ve kanunda ivedi sayılan işler adli tatilde de görülür; bu işlerde uzama uygulanmaz.

Ceza muhakemesinde süre hesabı CMK m.39-40 çerçevesinde yapılır: gün olarak belirlenen sürede başlangıç günü sayılmaz, son gün tatile rastlarsa süre izleyen iş gününe uzar.

Sık kullanılan hukuki süreler nelerdir?

Aşağıdaki tablo uygulamada en sık karşılaşılan süreleri özetler. Her sürenin başlangıcı (tebliğ, tefhim, öğrenme) ve özel istisnaları ayrıca kontrol edilmelidir.

İşlem	Süre	Dayanak	Adli tatil etkisi
Cevap dilekçesi	2 hafta (koşullu ek süre mümkün)	HMK m.127	Son gün tatile denk gelirse 1 hafta uzama
Hukukta istinaf	2 hafta (ilamın tebliğinden)	HMK m.345	1 hafta uzama
Hukukta temyiz	2 hafta (kararın tebliğinden)	HMK m.361	1 hafta uzama
Ceza istinaf	2 hafta	CMK m.273	3 gün uzama (tutuklu işler hariç)
İdari dava açma	60 gün (vergi mahkemelerinde 30 gün)	İYUK m.7	İdari yargıda 7 gün uzama
Ödeme emrine itiraz	7 gün	İİK m.62	Kural olarak uzama yok

Adım adım örnek hesaplama nasıl yapılır?

Örnek bir hukuk davasında istinaf süresinin adli tatille birlikte nasıl hesaplandığını adım adım gösterelim. Tarihler yalnız yöntemi göstermek içindir; gerçek dosyada ilgili yılın takvimini ve resmi tatillerini kullanın.

Senaryo

Gerekçeli karar, 14 Ağustos (Perşembe) günü vekile e-tebligat yoluyla ulaşıyor. Dava, adli tatilde görülecek işlerden değil.

1. Tebliğ tarihini bulun. E-tebligat, ulaşma tarihini izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır (7201 s.K. m.7/a). 15, 16, 17, 18, 19 Ağustos sayılır; tebliğ tarihi 19 Ağustos'tur.
2. Süreyi belirleyin. HMK m.345 uyarınca istinaf süresi 2 haftadır.
3. Normal son günü hesaplayın. Hafta olarak belirlenen süre, başladığı güne karşılık gelen günde biter: 19 Ağustos + 2 hafta = 2 Eylül.
4. Adli tatil kontrolü yapın. 2 Eylül, adli tatilin (31 Ağustos) bitiminden sonradır. Son gün tatile denk gelmediği için HMK m.104 uzaması uygulanmaz.
5. Resmi tatil kontrolü yapın. 2 Eylül hafta sonuna veya resmi tatile denk geliyorsa HMK m.93 uyarınca izleyen ilk iş gününe kayar.
6. Sonuç: İstinaf dilekçesinin son günü 2 Eylül (iş günüyse) mesai bitimidir.

Aynı senaryonun farklı versiyonu

Gerekçeli karar 1 Ağustos'ta ulaşmış olsaydı: tebliğ tarihi 6 Ağustos, normal son gün 20 Ağustos olurdu. 20 Ağustos adli tatil içinde kaldığı için süre, tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzar ve son gün 7 Eylül olur. 7 Eylül hafta sonuna denk gelirse süre izleyen ilk iş gününe kayar.

Bu örnekte gördüğünüz gibi tek bir hesapta üç kural birlikte çalışır: e-tebligatın beş günü, hafta olarak sürenin bitişi ve adli tatil uzaması. Tebligat tarafındaki ayrıntılar için UYAP ve UETS tebligat takibi rehberimize bakabilirsiniz.

Arife günleri ve resmi tatiller süreyi etkiler mi?

Ulusal bayram ve genel tatiller hakkındaki 2429 sayılı Kanun'a göre bayram arifeleri 13.00'ten itibaren yarım gün tatildir. Sürenin son günü arifeye denk gelirse, sürenin o gün mesai saati bitimine kadar mı yoksa öğlene kadar mı devam ettiği uygulamada tartışmalı olabilir. En güvenli yol, son günü arife olan işlemi arifeden önceki iş gününe ya da en geç arife günü öğleden önce tamamlamaktır.

Diğer dikkat noktaları:

• Bayram tatilleri: Kurban ve Ramazan Bayramı tarihleri her yıl değişir; hesap yaptığınız yılın takvimini kullanın.
• İdari izinler: Bayramlara eklenen idari izin günlerinin süre hesabında resmi tatil sayılıp sayılmadığını ayrıca kontrol edin.
• UYAP üzerinden gönderim: Elektronik ortamda gönderilen dilekçelerde gün sonu saati ve sistemsel kesintiler için son güne bırakmamak en sağlıklısıdır.

Kesin süre, kanuni süre ve hâkimin verdiği süre arasında ne fark var?

Kanuni süreler kanunda belirlenmiş sürelerdir ve hâkim tarafından kural olarak değiştirilemez; hâkimin verdiği süreler ise mahkemenin ara kararıyla belirlenir. Kesin süre, kaçırıldığında işlemi yapma hakkını ortadan kaldıran süredir. Bu ayrım, süre kaçırmanın sonucunu doğrudan belirler.

• Kanuni süreler: İstinaf, temyiz, cevap dilekçesi süreleri gibi. HMK m.94 uyarınca kanuni süreler kesindir; süre geçtikten sonra o işlem yapılamaz.
• Hâkimin belirlediği süreler: Delil listesi sunma, gider avansı yatırma, eksiklik giderme gibi. Hâkim kesin süre verdiyse ara kararda sonucu açıkça belirtilmelidir.
• Hak düşürücü süreler: Maddi hukuktan doğan, dava açma hakkını sona erdiren sürelerdir (ör. bazı iptal davaları). Usul sürelerinden farklı olarak adli tatil ve tebliğ kurallarıyla her zaman aynı şekilde işlemeyebilir.

Süre kaçırılırsa ne olur?

Kesin süre kaçırıldığında işlem yapma hakkı düşer. Kanun yolu süresi geçerse karar kesinleşir. Elde olmayan nedenlerle süre kaçırıldıysa eski hâle getirme (HMK m.95 vd.) yoluna başvurulabilir, ancak bu istisnai bir yoldur ve koşulları dar yorumlanır.

Süre hesabı için hızlı kontrol listesi

1. Süreyi başlatan olay ne: tebliğ mi, tefhim mi, öğrenme mi?
2. Tebligat elektronik mi? Öyleyse beşinci gün kuralını uygulayın.
3. Süre gün, hafta, ay olarak mı belirlenmiş?
4. Hangi usul kanunu uygulanıyor: HMK, CMK, İİK, İYUK?
5. Dosya adli tatilde görülecek işlerden mi?
6. Son gün adli tatile, hafta sonuna, resmi tatile veya arifeye denk geliyor mu?
7. Sonucu ikinci bir kişi teyit etti mi?

Süreleri otomatik takip etmek mümkün mü?

Evet; süre hesabı yorum değil kural uygulaması olduğu için, kuralları doğru tanımlanmış bir motorla otomatik yapılabilir. Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. Uygulamadaki süreli işler modülü hukuki süreleri tahminle değil kural motoruyla hesaplar ve adli tatili hesaba katar.

• Tebligattan süreye: UETS e-tebligat entegrasyonu ile gelen tebligatlarda beşinci gün kuralı (hafta sonu ve resmi tatil dahil) otomatik uygulanır, doğan süreler takvime düşer.
• Hatırlatma: Sürenin dolmasına 7, 3 ve 1 gün kala hatırlatma gelir.
• Dosya bağlantısı: UYAP entegrasyonu ile aktarılan davalarla dosya numarası eşleşirse süre ilgili davaya bağlanır.
• Yapay zekâ süre hesaplamaz: Yapay zekâ asistanı belge özeti, OCR ve emsal arama gibi işlerde kullanılır; süre hesabı yalnız kural motoruyla yapılır.

Otomatik hesap, avukatın kontrolünün yerini almaz. Özellikle özel kanunlarda düzenlenmiş süreler, tefhimle başlayan süreler ve adli tatilde görülecek işlerde sonucu dosyayı yürüten avukat teyit etmelidir. Büro programı seçerken süre motorunun nasıl çalıştığına bakmak için avukat büro programı seçimi yazımız yol gösterebilir.

Ayrıca okuyun: İstinaf ile Temyiz Arasındaki Fark: Yollar, Süreler ve Sınırlar, Duruşma Takvimi Nasıl Yönetilir? Çakışma, Hatırlatma ve Ekip Paylaşımı

Sık Sorulan Sorular

Adli tatil hangi tarihler arasındadır?

Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar ve 31 Ağustos'ta sona erer (HMK m.102, CMK m.331).

Adli tatilde süreler durur mu?

Hayır, durmaz; işlemeye devam eder. Ancak son günü adli tatile rastlayan süreler, hukuk yargılamasında tatilin bitiminden itibaren bir hafta (HMK m.104), ceza yargılamasında üç gün uzatılmış sayılır. Adli tatilde görülecek işlerde bu uzama uygulanmaz.

Sürenin son günü Cumartesi ise ne olur?

Son gün resmi tatile (hafta sonu dahil) rastlarsa süre, izleyen ilk iş gününün çalışma saati bitiminde sona erer (HMK m.93).

İcra takibinde adli tatil süreyi uzatır mı?

Kural olarak hayır. İcra ve iflas dairelerinin işlemleri adli tatilde de sürer; ödeme emrine itiraz gibi sürelerde adli tatil uzaması beklenmemelidir.

E-tebligatla gelen kararda istinaf süresi ne zaman başlar?

E-tebligat, ulaşma tarihini izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır (7201 s.K. m.7/a). İstinaf süresi bu tebliğ tarihinden itibaren işler.

Av. Asistan'da yapay zekâ süre hesaplıyor mu?

Hayır. Süreler kural motoruyla hesaplanır ve adli tatil dahil edilir. Yapay zekâ asistanı süre hesaplamaz ve hukuki görüş vermez.