Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunlu?

Dava şartı arabuluculuk; işçi-işveren uyuşmazlıklarında (7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu m.3), konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda (TTK m.5/A), bazı tüketici uyuşmazlıklarında ve 2023'te 7445 sayılı Kanun ile eklenen kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında (6325 s.K. m.18/B) zorunludur. Bu davalarda arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Genel çerçeve ve usul 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A'da düzenlenmiştir.

Bu rehberde hangi davalarda arabuluculuğun dava şartı olduğunu, istisnaları, sürecin işleyişini ve süreleri tablo halinde topluyoruz. Arabuluculuk ücretlerine ilişkin rakam vermiyoruz; ücretler her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenir.

Dava şartı arabuluculuk nedir?

Dava şartı arabuluculuk, kanunda sayılan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu tutulmasıdır; arabuluculuk sonunda anlaşılamadığına dair son tutanak, dava dilekçesine eklenmesi gereken bir belgedir. Taraflar arabuluculuk görüşmesinde anlaşmak zorunda değildir; zorunlu olan, başvurunun yapılmasıdır.

Genel usul 6325 s.K. m.18/A'da yer alır. Başvuru kural olarak karşı tarafın veya taraflardan birinin yerleşim yerindeki ya da uyuşmazlık konusu işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, sicilden bir arabulucu atar. Arabulucu tarafları görüşmeye davet eder ve süreç sonunda bir son tutanak düzenler.

Arabuluculuk hangi davalarda dava şartıdır?

Bugün dava şartı arabuluculuk kapsamındaki başlıca uyuşmazlık grupları aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Her grup ayrı bir kanun hükmüne dayanır ve kendi istisnaları vardır.

Uyuşmazlık	Dayanak	Kapsam
İş uyuşmazlıkları	7036 s.K. m.3	Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleri
Ticari uyuşmazlıklar	6102 s. TTK m.5/A	Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri
Tüketici uyuşmazlıkları	6502 s.K. m.73/A	Tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalan bazı tüketici uyuşmazlıkları
Kira	6325 s.K. m.18/B (7445 s.K.)	Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (ilamsız tahliye hükümleri hariç)
Ortaklığın giderilmesi	6325 s.K. m.18/B (7445 s.K.)	Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi
Kat mülkiyeti	6325 s.K. m.18/B (7445 s.K.)	634 s. Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar
Komşu hakkı	6325 s.K. m.18/B (7445 s.K.)	Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar

İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk (7036 s.K. m.3)

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti gibi işçilik alacakları bu kapsamdadır.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları kapsam dışındadır. İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır (İş Kanunu m.20).

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk (TTK m.5/A)

Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu hüküm 7155 sayılı Kanun ile eklenmiş ve 1 Ocak 2019'dan itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Para alacağı dışındaki ticari davalar (ör. tespit, iptal talepleri) bu kapsama girmez.

Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı (6325 s.K. m.18/B)

7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanun'a eklenen m.18/B, dört grup uyuşmazlığı dava şartı arabuluculuk kapsamına almıştır: kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar. Bu hükümler 1 Eylül 2023'ten itibaren uygulanmaktadır ve o tarihte görülmekte olan davalara uygulanmaz.

Kira uyuşmazlıklarında önemli bir istisna vardır: kiralanan taşınmazların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler kapsam dışında tutulmuştur. Yani kira borcunun ödenmemesi veya yazılı tahliye taahhüdüne dayanılarak başlatılan ilamsız tahliye takibi için önce arabulucuya başvurmak gerekmez. Ancak bu takibe itiraz edilmesi üzerine genel mahkemede açılacak davalar için arabuluculuğun gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Kira tespit davası, kira alacağı, tahliye davası (ilamsız icra dışında), kiracının depozito iadesi talebi gibi kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak bu kapsamdadır. Ortaklığın giderilmesinde ise paydaşların çokluğu uygulamada sürecin en zorlu yanıdır; tüm paydaşların görüşmeye davet edilmesi gerekir.

Arabuluculuk hangi durumlarda dava şartı değildir?

Kanunda açıkça sayılmayan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı değildir; ayrıca kapsamdaki uyuşmazlıklar için bile kanunda istisnalar vardır. Başlıca istisnalar şunlardır:

• İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve ilgili davalar (7036 s.K. m.3).
• Kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler (6325 s.K. m.18/B).
• Para alacağı niteliği taşımayan ticari davalar (TTK m.5/A).
• Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar (6502 s.K. m.73/A).
• Kanunda ayrıca sayılan diğer haller, örneğin bazı özel kanunlardaki istisnalar.

Arabuluculuk dava şartı olmadığında da taraflar ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. İhtiyari arabuluculukta başvuru taraflarca birlikte yapılır ve sürecin yapısı zorunlu arabuluculuktan farklıdır.

Dava şartı arabuluculuk süreci nasıl işler?

Süreç, arabuluculuk bürosuna başvuru ile başlar ve anlaşma veya anlaşamama son tutanağıyla sona erer. Adımlar kabaca şöyledir:

1. Başvuru: Yetkili arabuluculuk bürosuna başvurulur. Başvuru formunda karşı tarafın iletişim bilgileri olabildiğince eksiksiz yazılmalıdır.
2. Arabulucu ataması: Büro, sicilden bir arabulucu belirler. Taraflar ortak bir arabulucu üzerinde anlaşmışsa o kişi görevlendirilebilir.
3. Davet ve görüşme: Arabulucu tarafları görüşmeye çağırır. Görüşmeler yüz yüze veya kanunun izin verdiği ölçüde uzaktan yapılabilir.
4. Son tutanak: Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, sağlanamazsa anlaşamama tutanağı düzenlenir.
5. Dava: Anlaşılamazsa son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylı örneği dava dilekçesine eklenir.

Arabuluculuk süreleri ne kadardır?

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır; zorunlu hallerde bu süre sınırlı biçimde uzatılabilir. Süreler uyuşmazlık türüne göre farklılık gösterir.

Uyuşmazlık	Temel süre	Uzatma
İş uyuşmazlıkları	3 hafta	En fazla 1 hafta
Ticari uyuşmazlıklar	6 hafta	En fazla 2 hafta
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkı	3 hafta	En fazla 1 hafta

Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu kural, dava açma süresi yaklaşan dosyalarda arabuluculuğa başvuruyu geciktirmemek için önemlidir.

Toplantıya katılmamanın sonucu nedir?

Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa, son tutanakta bu durum belirtilir ve katılmayan taraf sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir; lehine vekâlet ücretine hükmedilmeyebilir. Bu nedenle müvekkilinizin ilk toplantıya katılmasını sağlamak usul açısından önemlidir.

Avukatın arabuluculuk aşamasında dikkat etmesi gerekenler

• Kapsamı önceden belirleyin: Talebin hangi kanun hükmüne girdiğini, varsa istisna olup olmadığını dosya açılışında not edin.
• Tüm talepleri başvuruya yazın: Arabuluculukta görüşülmeyen bir alacak kalemi için sonradan ayrı başvuru gerekebilir.
• Karşı tarafın doğru adresini bulun: Davet yapılamayan taraf, sürecin uzamasına ve tartışmaya yol açar.
• Yetki belgesini hazırlayın: Vekâletnamede sulh olma ve arabuluculuk anlaşması imzalama yetkisinin bulunduğunu kontrol edin.
• Son tutanağı hemen dosyaya kaydedin: Dava açma süresi bazı uyuşmazlıklarda bu tarihten başlar.

Anlaşma belgesinin hukuki niteliği nedir?

Arabuluculuk sonunda taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından imzalandığında ayrıca icra edilebilirlik şerhine gerek olmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Anlaşma konusu hususlar hakkında taraflar sonradan dava açamaz. Bu nedenle anlaşma metninin kalemleri, ödeme tarihleri ve temerrüt sonuçları açıkça yazılmalıdır.

Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa ne olur?

Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. Başvurunun yapıldığı halde son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi durumunda ise mahkeme tutanağın sunulması için kesin süre verir; süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Bu ayrım uygulamada önemlidir: hiç başvurulmamışsa eksiklik tamamlanamaz, başvurulmuş ama tutanak eklenmemişse eksiklik tamamlanabilir.

Arabuluculuk süreçlerini büroda nasıl takip edersiniz?

Arabuluculuk süreci kısa sürelere dayandığından, başvuru tarihi, toplantı tarihleri ve son tutanak tarihi ayrı ayrı takip edilmelidir. Özellikle işe iade gibi son tutanaktan sonra kısa dava açma süresi bulunan uyuşmazlıklarda bu tarih kritik önem taşır.

Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. Arabuluculuk sonrası açılan dava UYAP'ta görünmeye başladığında UYAP entegrasyonu kapak bilgisini, tarafları ve duruşmaları büronuza aktarır; duruşmalar takvime düşer ve 24 saat ile 1 saat önce bildirim gelir. Arabuluculuk aşamasındaki toplantı tarihleri ve son tutanaktan doğan süreler için büroda görev oluşturabilir, bu görevi birden fazla kişiye atayabilir ve hatırlatma kurabilirsiniz. Görev dağılımının pratiğini hukuk bürosunda görev dağılımı yazımızda anlattık.

Süreli işler bölümünde hukuki süreler kural motoruyla, adli tatil dahil hesaplanır. Sürelerin genel hesaplama kurallarını hukuki süre hesaplama ve adli tatil yazımızda bulabilirsiniz. Arabuluculuk dosyasındaki sözleşme, ihtarname veya bilirkişi raporu gibi uzun belgeleri hızla gözden geçirmek isterseniz Av. Asistan yapay zekâ asistanı belge özeti çıkarabilir; özet bir başlangıçtır ve doğrulanmalıdır. Yapay zekâ araçlarını hangi işlerde kullanabileceğinizi avukatlar için yapay zekâ uygulamaları yazımızda özetledik.

Ayrıca okuyun: İşe İade Davası: Süreler, Arabuluculuk ve Adımlar, Kira Tespit ve Tahliye Davaları: Süreler ve Şartlar

Sık Sorulan Sorular

Kira tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar 6325 s.K. m.18/B kapsamındadır ve kira tespit davası da bu kapsamdadır. 1 Eylül 2023'ten sonra açılacak davalarda önce arabulucuya başvurulması gerekir.

İlamsız icra yoluyla tahliye için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. Kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler m.18/B kapsamı dışında tutulmuştur.

Ortaklığın giderilmesi davasında tüm paydaşlar arabuluculuğa katılmalı mı?

Arabuluculuk sürecine bütün paydaşların davet edilmesi gerekir. Paydaşlardan birinin katılmaması anlaşmayı zorlaştırır; bu durumda son tutanakla dava yoluna gidilir.

İş kazası tazminatı davasında arabuluculuk şart mı?

Hayır. 7036 s.K. m.3, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını kapsam dışında bırakır.

Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı işler mi?

Hayır. Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

Ücret ve ödeme düzeni, uyuşmazlık türüne ve tarafların anlaşıp anlaşmamasına göre değişir ve her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenir. Güncel tarifeyi Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın yayımladığı metinden kontrol etmeniz gerekir.