Dava Harcı Nasıl Hesaplanır? Nispi ve Maktu Harç Rehberi

Dava harcı, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve ona bağlı (1) sayılı tarifeye göre hesaplanır: davanın konusu para ile ölçülebiliyorsa harç, dava değeri üzerinden belirli bir oranla (nispi harç), ölçülemiyorsa sabit bir tutar olarak (maktu harç) alınır. Dava açılırken başvurma harcı ile nispi harçlı davalarda karar ve ilam harcının dörtte biri peşin ödenir; kalanı karar aşamasında tamamlanır. Harç oranları ve maktu tutarlar her yıl güncellendiği için güncel rakamı ezbere değil, güncel tarifeye dayalı bir hesaplama aracıyla bulmak gerekir.

Bu yazıda harç türlerini, nispi ve maktu ayrımının nasıl yapıldığını, peşin harç hesabının adımlarını, eksik harç ve ıslah gibi sık karşılaşılan durumları ve büroda harç takibinin nasıl düzenlenebileceğini anlatıyoruz. Yazıda bilerek hiçbir oran veya tutar vermiyoruz: bunlar her yıl değişir ve eski bir rakam, eksik harç nedeniyle işlem yapılmaması gibi sonuçlar doğurabilir.

Dava harcı nedir ve hangi kanuna tabidir?

Dava harcı, yargı hizmetinden yararlanan kişinin devlete ödediği, 492 sayılı Harçlar Kanunu ile düzenlenen bir mali yükümlülüktür. Kanun, yargı harçlarını genel olarak düzenler; hangi işlem için hangi harcın ve ne kadar alınacağını ise kanuna ekli (1) sayılı tarife gösterir.

Yargı harçları içinde dava açarken karşılaşılan başlıca kalemler şunlardır:

• Başvurma harcı: Mahkemeye başvuru için alınan maktu harçtır; davanın türüne ve mahkemenin derecesine göre farklılaşır.
• Karar ve ilam harcı: Mahkemenin verdiği karar için alınan harçtır. Konusu para ile ölçülebilen davalarda nispi, ölçülemeyenlerde maktudur.
• Peşin harç: Nispi harca tabi davalarda karar ve ilam harcının dava açılırken peşin ödenen kısmıdır.
• Vekalet harcı ve vekalet pulu: Vekaletname ibrazında alınan kalemlerdir; harç kanunundan ve baro düzenlemelerinden kaynaklanır.
• Kanun yolu harçları: İstinaf ve temyiz başvurularında alınan başvurma ve karar harçlarıdır.

Harçtan ayrı olarak, tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri için HMK m.120 uyarınca gider avansı da yatırılır. Gider avansı harç değildir; yargılama giderlerinin karşılanması için mahkeme veznesine yatırılır ve kullanılmayan kısmı karar kesinleştikten sonra iade edilir. Uygulamada "harç" denince çoğu zaman bu kalemler birlikte düşünülür, ancak hesapta ayrı tutulmaları gerekir.

Nispi harç ile maktu harç arasındaki fark nedir?

Nispi harç, davanın değeri üzerinden kanunda belirtilen oranla hesaplanan harçtır; maktu harç ise dava değerinden bağımsız, tarifede sabit bir tutar olarak belirlenen harçtır. Ayrımın ölçütü, davanın konusunun para ile ölçülebilir olup olmamasıdır.

Özellik	Nispi harç	Maktu harç
Ölçüt	Dava konusu para ile ölçülebilir	Dava konusu para ile ölçülemez
Hesap esası	Dava değeri × tarifedeki oran	Tarifedeki sabit tutar
Dava açılışında	Başvurma harcı + karar harcının dörtte biri (peşin harç)	Başvurma harcı + maktu karar harcı
Karar aşamasında	Hüküm altına alınan miktar üzerinden kalan harç tamamlanır	Genellikle ek harç doğmaz
Tipik örnekler	Alacak, tazminat, itirazın iptali, tapu iptal ve tescil	Boşanma, velayet, nafaka dışı aile davalarının bir kısmı, tespit davalarının bir kısmı

Karma durumlar

Bazı davalarda hem para ile ölçülebilen hem de ölçülemeyen talepler birlikte ileri sürülür. Örneğin boşanma davasıyla birlikte maddi ve manevi tazminat istendiğinde, boşanma talebi için maktu, tazminat talepleri için nispi harç hesaplanır. Her talebi ayrı ayrı sınıflandırmak ve harcı talep bazında hesaplamak, eksik harç tartışmasını baştan önler.

Dava değeri nasıl belirlenir?

Nispi harcın matrahı dava değeridir. Dava değeri dava dilekçesinde gösterilir (HMK m.119) ve harç bu değer üzerinden alınır. Değerin gerçeğe aykırı düşük gösterilmesi, ileride eksik harcın tamamlatılmasına ve tamamlanmazsa sonraki işlemlerin yapılmamasına yol açar. Taşınmaz davalarında değer, faiz ve fer'ilerin dahil olup olmadığı gibi konularda HMK'nın değer tespitine ilişkin hükümleri (m.15 vd.) dikkate alınmalıdır.

Peşin harç adım adım nasıl hesaplanır?

Nispi harca tabi bir davada peşin harç, dava değeri üzerinden tarifeye göre hesaplanan karar ve ilam harcının dörtte biridir (Harçlar Kanunu m.28). Başvurma harcı bunun yanında ayrıca ödenir. Hesabı şu sırayla yapabilirsiniz:

1. Talebin niteliğini belirleyin: Konu para ile ölçülebiliyor mu? Değilse maktu tarifeye geçin.
2. Dava değerini netleştirin: Dilekçede gösterilecek değeri, faiz ve fer'iler dahil mi değil mi, belirleyin.
3. Güncel oranı uygulayın: Dava değerini, ilgili yılın tarifesindeki karar ve ilam harcı oranıyla çarpın. Bu tam karar harcıdır.
4. Dörtte birini alın: Tam karar harcının dörtte biri peşin harçtır.
5. Başvurma harcını ekleyin: İlgili mahkeme için tarifedeki güncel başvurma harcını ekleyin.
6. Diğer kalemleri ekleyin: Vekalet harcı, vekalet pulu ve mahkemenin istediği gider avansını ayrıca hesaplayın.

Oran ve maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir; bu yüzden geçen yılın bir dilekçesinden kopyalanan tutar çoğu zaman yanlıştır. Güncel tutarı dava açılış harcı hesaplama aracıyla hesaplayabilir, sonucu mahkeme veznesinin veya UYAP'ın hesapladığı tutarla karşılaştırabilirsiniz.

Karar aşamasında ne olur?

Karar verildiğinde karar ve ilam harcı, hüküm altına alınan miktar üzerinden yeniden hesaplanır. Dava açılırken ödenen peşin harç bundan düşülür; kalan kısım genellikle haksız çıkan tarafa yargılama gideri olarak yükletilir (HMK m.326). Davanın kısmen kabulü halinde harç, kabul edilen miktara göre hesaplanır. Bu nedenle peşin harç, davanın sonunda ödenecek toplam harcın yalnızca bir kısmıdır ve müvekkile masraf bilgisi verirken bu ayrımı açıkça belirtmek gerekir.

Eksik harç, ıslah ve kısmi davada talep artırımında harç nasıl tamamlanır?

Eksik harç, mahkemenin bunu tespit ettiği aşamada tamamlatılır; harç tamamlanmadıkça ilgili işlem yapılmaz (Harçlar Kanunu m.30 ve m.32). Uygulamada mahkeme, eksik harcın tamamlanması için süre verir ve süresinde tamamlanmazsa dava, HMK'daki sonuçlara göre işlemden kaldırılabilir veya açılmamış sayılabilir.

Islah ile değer artırımı

Islahla dava değeri artırıldığında, artırılan kısım üzerinden peşin harç tamamlanır. Islah dilekçesi verilirken harcın da yatırılması gerekir; aksi halde ıslah işlemi hüküm doğurmaz. Islahın usulü ve sınırları HMK m.176 vd. maddelerinde düzenlenmiştir.

Kısmi davada talep artırımı (HMK m.109/4)

Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı (31.07.2026). Bu tarihten sonra açılan davalarda alacağın bir kısmı kısmi dava olarak istenir ve HMK m.109/4 uyarınca talep, aynı davada bir kez, ıslah sayılmadan artırılabilir. Harç başlangıçta dava edilen kısım üzerinden alınır; artırımda artırılan kısım üzerinden tamamlanır ve harç tamamlanmadan artırım sonuç doğurmaz. Alacak miktarı çoğu zaman bilirkişi raporuyla netleştiğinden raporun dosyaya düşmesi harç planlaması açısından da önemli bir andır; raporu okurken nelere bakacağınızı bilirkişi raporu inceleme yazısında anlattık. Yeni düzenin ayrıntısı için belirsiz alacak davası kaldırıldı rehberine bakabilirsiniz.

31.07.2026 öncesi açılmış belirsiz alacak davaları

7589 sayılı Kanunun geçici m.1/10 hükmü gereği, kaldırılmadan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski HMK m.107 uygulanmaya devam eder. Bu dosyalarda dava asgari değer üzerinden açılmış ve harç bu değer üzerinden alınmıştır; miktar netleştiğinde talep artırımı yapılır ve artırılan kısım üzerinden harç tamamlanır. Talep artırımı ıslah değildir, ama harcın tamamlanması burada da işlemin sonuç doğurması için gereklidir.

Harçtan muafiyet ve adli yardım kimleri kapsar?

Bazı kişi ve kurumlar kanun gereği harçtan muaftır; mali gücü yetersiz kişiler ise adli yardım talep ederek harç ve yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulabilir. Harçtan muafiyet Harçlar Kanunu m.13'te, adli yardım ise HMK m.334-340 arasında düzenlenmiştir.

• Kanuni muafiyet: Genel bütçeli idareler gibi kanunda sayılanlar için harç alınmaz. İş davalarında işçiye tanınan kolaylıklar gibi özel kanunlardaki düzenlemeler de ayrıca kontrol edilmelidir.
• Adli yardım: Talep, gelir durumunu gösteren belgelerle yapılır. Kabul edilirse harç ve giderler ertelenir; dava kaybedilirse bu giderler ileride talep edilebilir.
• Kısmi muafiyet: Bazı işlemler yalnızca belirli harçlardan muaftır; muafiyetin hangi harcı kapsadığını tek tek kontrol etmek gerekir.

Harç hesabında en sık yapılan hatalar nelerdir?

Harç hesabındaki hataların çoğu güncel olmayan tarife kullanmaktan ve talepleri yanlış sınıflandırmaktan kaynaklanır. Sık görülen hatalar:

1. Eski yılın tutarını kullanmak: Maktu tutarlar ve başvurma harcı her yıl değişir.
2. Peşin harcı tam harç sanmak: Müvekkile yalnızca peşin harcı söylemek, karar aşamasındaki ek yükü gizler.
3. Karma talepleri tek kalemde hesaplamak: Maktu ve nispi talepler ayrı hesaplanmalıdır.
4. Gider avansını harçla karıştırmak: İki kalem farklı hesaplara yatırılır ve iade kuralları farklıdır.
5. Islah veya talep artırımında harcı unutmak: Harcı yatırılmayan artırım sonuç doğurmaz.
6. Kanun yolu harçlarını gözden kaçırmak: İstinaf ve temyiz başvurusunda da harç ve gider avansı gerekir; süre kısa olduğundan hazırlık önceden yapılmalıdır. Kanun yollarının ayrıntısını istinaf ve temyiz farkı yazısında bulabilirsiniz.

Harç uyuşmazlıklarında tarifenin yorumu bazen Yargıtay kararlarıyla netleşir. Belirli bir dava türünde harcın maktu mu nispi mi olduğu tartışmalıysa, ilgili kararları emsal karar arama ile tarih ve daire filtresi kullanarak bulabilirsiniz.

Büroda harç ve masraf takibi nasıl düzenlenir?

Büroda harç takibi, dava açılmadan önceki hesap, dava sırasındaki ek harçlar ve karar sonrası tahsilat olmak üzere üç aşamada düzenlenmelidir. Her aşamada kimin hesapladığı, kimin yatırdığı ve müvekkilden ne zaman tahsil edildiği kayıtlı olmalıdır.

Av. Asistan, UYAP ve UETS verisini tarayıcı eklentisiyle otomatik aktaran, Türk avukatlar için yapay zekâ destekli büro yönetim uygulamasıdır. Harç tarafında işinize yarayan noktalar şunlardır:

• Harç ve masraf ödemeleri aktarılır: UYAP entegrasyonu ile UYAP'ta yaptığınız harç ve masraf ödemeleri dosyaya aktarılır; hangi dosyada ne ödendiğini elle girmeniz gerekmez.
• Ücret ve masraf ayrı tutulur: Avukatlık ücreti ile dosya masrafı ayrı kalemlerdir; böylece müvekkilden tahsil edilecek masraf ile ücret karışmaz. Bu ayrımın neden önemli olduğunu avukatlık ücreti ve masraf takibi yazısında anlattık.
• Mali bilgi yetkiyle görünür: Gelir-gider bilgileri yalnız yönetici rolüne açıktır; diğer roller göremez.
• Eksik harç ve ıslah için görev: Mahkemenin eksik harç için verdiği süreyi bir görev olarak sorumlu kişiye atayabilir, takvim ve hatırlatmaya bağlayabilirsiniz.
• Yeni evrak bildirimi: Ara karar veya tensip zaptı dosyaya düştüğünde bildirim alırsınız; eksik harç ya da gider avansı talimatını erken görürsünüz. Ayrıntısı UYAP yeni evrak takibi yazısında.

Harç hesabının kendisini Av. Asistan yapay zekâ asistanı yapmaz; hesap için güncel tarifeye dayalı aracı kullanmalısınız. Av. Asistan yapay zekâ asistanı ise uzun bir ara kararın veya bilirkişi raporunun özetini çıkarmak, belge üzerinde soru sormak için kullanılabilir; özet doğrulanmalıdır, kaynak değildir.

İcra takiplerinde harç ve masraflar farklı bir hesaba tabidir; takip açılış masraflarını icra takip masrafları aracıyla, takip türlerini ise icra takip türleri yazısında inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Peşin harç toplam harcın ne kadarıdır?

Nispi harca tabi davalarda peşin harç, dava değeri üzerinden hesaplanan karar ve ilam harcının dörtte biridir (Harçlar Kanunu m.28). Başvurma harcı ayrıca ödenir, kalan karar harcı karar aşamasında hüküm altına alınan miktara göre tamamlanır.

Boşanma davasında harç nispi midir?

Boşanma talebi para ile ölçülemediği için maktu harca tabidir. Ancak boşanmayla birlikte maddi veya manevi tazminat isteniyorsa, bu talepler için ayrıca nispi harç hesaplanır.

Harç oranlarını neden yazınızda vermiyorsunuz?

Oran ve maktu tutarlar her yıl güncellenir. Eski bir rakam eksik harç sonucunu doğurabileceğinden, güncel tutarı dava açılış harcı hesaplama aracıyla veya güncel tarifeden hesaplamanızı öneriyoruz.

Eksik harç yatırılmazsa ne olur?

Harç tamamlanmadıkça ilgili işlem yapılmaz. Mahkeme genellikle tamamlama için süre verir; süresinde tamamlanmazsa HMK'daki sonuçlar uygulanır. Verilen süreyi takvime ve sorumlu kişiye bağlamak gerekir.

Gider avansı harç mıdır?

Hayır. Gider avansı HMK m.120 uyarınca tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri için yatırılır; kullanılmayan kısmı iade edilir. Harç ise devlete ödenen mali yükümlülüktür.

Av. Asistan harcı otomatik hesaplar mı?

Hayır, harç hesabını uygulama içinde yapay zekâ yapmaz. Av. Asistan, UYAP'ta yapılan harç ve masraf ödemelerini dosyaya aktarır; hesap için güncel tarifeye dayalı hesaplama aracını kullanmalısınız.